5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 124
Harika bir Sosyal Bilgiler sorusu! Gel birlikte zamanda bir yolculuğa çıkalım ve Anadolu’da binlerce yıl önce yaşamış insanların hayatlarını inceleyelim. Unutma, o zamanlar teknoloji yoktu, her şeyi doğadan elde ediyorlardı.
Soru: Anadolu’da kurulan ilk yerleşim yerlerinde yaşayan insanların sosyal hayatlarını şekillendiren beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetlerini dönemin imkân ve koşullarını düşünerek açıklayınız. Açıklamalarınızı ilgili alanlara yazınız.
Haydi bakalım, bu insanların hayatının üç önemli alanını adım adım inceleyelim.
Barınma
O zamanlar insanlar için en önemli şeylerden biri güvende olmaktı. Hem vahşi hayvanlardan hem de zorlu hava koşullarından korunmak için sağlam evlere ihtiyaçları vardı. Peki bu evleri nasıl yapıyorlardı?
Adım 1: İlk başlarda insanlar doğal sığınakları, yani mağaraları ve kaya oyuklarını kullanıyorlardı. Buralar hem korunaklı hem de hazırdı.
Adım 2: Zamanla tarımı öğrenip yerleşik hayata geçince kendi evlerini yapmaya başladılar. Evlerini genellikle su kenarlarına ve verimli toprakların yakınına kuruyorlardı.
Adım 3: Evlerini yapmak için etraflarında en kolay buldukları malzemeleri kullandılar. Bunlar genellikle şunlardı:
- Kerpiç: Saman ve çamurun karıştırılıp güneşte kurutulmasıyla elde edilen çok sağlam bir yapı malzemesiydi.
- Ahşap: Ağaçları kullanarak evlerin çatılarını ve destek direklerini yapıyorlardı.
- Kamış ve Sazlar: Çatıları örtmek için kullanılıyordu.
Adım 4: Evlerin ilginç bir yapısı vardı. Örneğin Çatalhöyük‘teki evler birbirine bitişik, yani aralarında sokak olmadan yapılmıştı. Evlere kapıdan değil, çatıdaki bir açıklıktan merdivenle giriliyordu. Bu durum, köylerini dışarıdan gelebilecek tehlikelere karşı bir kale gibi korumalarını sağlıyordu. Ne kadar akıllıca, değil mi?
Beslenme
Karınlarını doyurmak, o dönem insanının en temel uğraşıydı. Beslenme alışkanlıkları, hayat tarzlarını tamamen değiştirdi.
Adım 1: İnsanlar yerleşik hayata geçmeden önce avcılık ve toplayıcılık yapıyorlardı. Yani erkekler geyik, yaban domuzu gibi hayvanları avlarken, kadınlar da doğada yetişen yabani meyveleri, yenilebilir otları ve kökleri topluyordu.
Adım 2: En büyük devrim ise tarımın keşfi oldu! İnsanlar, toprağa ektikleri tohumların büyüyüp ürün verdiğini fark ettiler. Özellikle buğday ve arpa gibi tahılları yetiştirmeye başladılar. Böylece artık yiyecek aramak için sürekli dolaşmak zorunda kalmadılar.
Adım 3: Tarımla birlikte hayvanları evcilleştirmeyi de öğrendiler. Koyun, keçi, sığır gibi hayvanları besleyerek hem etinden ve sütünden faydalandılar hem de güçlerini tarlada kullandılar. Bu da onlara düzenli bir besin kaynağı sağladı.
Adım 4: Topraktan yaptıkları çanak çömlekler sayesinde yiyeceklerini saklayabiliyor ve ateşte pişirebiliyorlardı. Bu da yemeklerini daha lezzetli ve sağlıklı hale getiriyordu.
Temel Geçim Faaliyetleri
İnsanların “para kazanmak” gibi bir dertleri yoktu ama hayatta kalmak için yapmak zorunda oldukları işler vardı. İşte bunlara geçim faaliyetleri diyoruz.
Adım 1: En temel ve en önemli geçim faaliyeti kesinlikle tarımdı. Tarlaları sürmek, ekmek, biçmek ve ürünü saklamak bütün ailenin göreviydi. Bu, onların ana “işiydi”.
Adım 2: Hayvancılık da en az tarım kadar önemliydi. Hayvanları otlatmak, onları korumak ve ürünlerinden (süt, yün, et) faydalanmak önemli bir uğraştı.
Adım 3: Yerleşik hayatla birlikte yeni “meslekler” yani zanaatlar ortaya çıktı. İnsanlar boş zamanlarında yeteneklerini kullanarak yeni şeyler üretmeye başladılar:
- Çömlekçilik: Kilden kap kacak yapmak.
- Dokumacılık: Hayvan yünlerinden ve bitki liflerinden giysiler ve kumaşlar dokumak.
- Alet Yapımı: Taştan, kemikten veya obsidyen (volkanik cam) gibi sert maddelerden kesici ve delici aletler, tarım araçları yapmak.
Adım 4: Henüz para icat edilmemişti ama ticaret vardı! Buna
takasusulü ticaret diyoruz. Örneğin, bir köyde bolca üretilen buğdayı, başka bir köyde çıkarılan obsidyen taşıyla değiş tokuş yapıyorlardı. Böylece ihtiyaçları olan ama kendilerinin üretemediği şeylere sahip olabiliyorlardı.