5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 64

Merhaba sevgili öğrencilerim!

Bugün sizlerle birlikte Batman ilimizin petrolün bulunuşuyla nasıl büyük bir değişim yaşadığını gösteren bu harika görseli inceleyeceğiz. Tıpkı bir dedektif gibi ipuçlarını takip ederek soruları cevaplayacağız. Hazırsanız, başlayalım!

Soru 1: Batman’da petrolün bulunması ildeki hangi unsurları etkilemiş olabilir?

Sevgili çocuklar, bu soruyu cevaplamak için görseldeki zaman tüneline dikkatlice bakmamız gerekiyor. Petrol, bir yer için adeta bir hazine bulmak gibidir ve bulunduğu yerin kaderini tamamen değiştirir.

Unutmayın, bir yerde yaşanan önemli bir ekonomik gelişme, oradaki insan hayatını, yönetimi ve yapıyı yani beşerî unsurları doğrudan etkiler.

Hadi adım adım gidelim:

• Adım 1: Nüfus ve Yönetim Yapısı Değişiyor: Görselde ne diyor? “Seksen dört yıl önce on yedi haneli köy…” Yani küçücük bir yerleşim yeriymiş. 1946’da petrol bulunduktan sonra insanlar iş bulmak için buraya gelmeye başlamış. Nüfus o kadar artmış ki, Batman 1957 yılında ilçe, 1990 yılında ise il olmuş. Yani küçücük bir köy, önce ilçeye sonra da büyük bir şehre dönüşmüş! Bu en büyük etkilerden biridir.
• Adım 2: Ekonomik Gelişme ve Sanayileşme: Petrol sadece topraktan çıkmakla kalmaz, işlenmesi de gerekir. Bakın, 1955‘te Türkiye’nin ilk petrol rafinerisi olan TÜPRAŞ Batman Rafinerisi kurulmuş. Bu, yüzlerce, hatta binlerce insana yeni iş imkânları sağlamış. Yani petrol, sanayinin gelişmesini sağlamış.
• Adım 3: Eğitim ve Altyapı Gelişiyor: Bir şehir büyüyünce okullara, yollara, hastanelere ihtiyaç duyar. Görselde 2007 yılında Batman Üniversitesi‘nin kurulduğunu görüyoruz. Bu, şehrin eğitim seviyesinin ne kadar yükseldiğini ve ne kadar geliştiğini gösteriyor.

Sonuç olarak, petrolün bulunması Batman’ın;

• Nüfusunu artırmış,
• İdari yapısını (köy → ilçe → il) değiştirmiş,
• Sanayileşmesini sağlamış (rafineri kurulmuş),
• Eğitim ve altyapı gibi imkânlarını geliştirmiştir.

Soru 2: Son yirmi yılda Batman’ın doğal ve beşerî çevresinde ne gibi değişimler yaşanmıştır?

Bu soruda “son yirmi yıl” anahtar kelimemiz. Yani yaklaşık olarak 2004’ten günümüze kadar olan olaylara bakacağız. Zaman tünelimizden bu tarihlere uyan olayları bulalım.

• Adım 1: Beşerî (İnsanla İlgili) Değişimler:
  • 2007 – Batman Üniversitesi kuruldu: Bu, şehre birçok öğrenci ve öğretim görevlisinin gelmesini sağladı. Şehrin sosyal ve kültürel hayatı canlandı. Daha eğitimli bir nüfus oluşmaya başladı.
  • 2021 – Hasankeyf-2 Köprüsü hizmete açıldı: Yeni köprüler, ulaşımı kolaylaştırır. İnsanların ve ürünlerin bir yerden bir yere daha hızlı gitmesini sağlar. Bu da ticareti ve sosyal ilişkileri güçlendirir.
  • 2024 – Yeni sanayi tesisleri kuruldu: Bu, yeni iş imkânları demek. Şehrin ekonomisi daha da güçlenmiş ve muhtemelen şehir dışından yeni göçler almıştır.
• Adım 2: Doğal ve Beşerî Çevreyi Birlikte Etkileyen Değişimler:
  • 2018 – Ilısu Barajı hizmete açıldı: Barajlar çok büyük yapılardır ve hem doğal hem de beşerî çevreyi derinden etkilerler. Barajın yapılmasıyla büyük bir göl alanı oluşmuş, bu da bölgenin su kaynaklarını ve iklimini etkilemiş olabilir. Aynı zamanda baraj, elektrik üretimi ve tarımsal sulama gibi imkânlar sunarak insan hayatını (beşerî çevreyi) olumlu etkilemiştir. Ancak baraj suları altında kalan yerler nedeniyle doğal ve tarihi dokuda değişiklikler olmuştur.

Kısacası, son yirmi yılda Batman; üniversite, baraj, köprü ve yeni fabrikalarla hem insan yapısı (beşerî) olarak çok gelişmiş hem de baraj gibi büyük bir proje ile doğal çevresinde önemli bir değişim yaşamıştır.

Soru 3: Batman’a yeni baraj ve köprü yapılması ilde hangi imkânların gelişmesine katkıda bulunmuş olabilir?

Harika bir soru! Baraj ve köprü gibi devasa yatırımlar bir şehre pek çok yeni imkân sunar. Hadi bunları ayrı ayrı düşünelim.

• Adım 1: Barajın Getirdiği İmkanlar (Ilısu Barajı – 2018):
  • Enerji Üretimi: Barajların en önemli faydalarından biri elektrik üretmektir. Bu sayede hem şehrin hem de ülkenin enerji ihtiyacına katkı sağlanır.
  • Tarımsal Sulama: Barajda biriken su, kanallarla tarlalara ulaştırılarak tarım arazilerinin sulanmasını sağlar. Bu da daha çok ve çeşitli ürün yetiştirilmesi demektir.
  • Ulaşım ve Turizm: Baraj gölü üzerinde feribot seferleri yapılabilir, su sporları ve balıkçılık gibi turistik faaliyetler gelişebilir.
• Adım 2: Köprünün Getirdiği İmkanlar (Hasankeyf-2 Köprüsü – 2021):
  • Kolay ve Hızlı Ulaşım: Köprüler, nehirlerin veya vadilerin ayırdığı iki yakayı birleştirir. Bu sayede insanlar ve araçlar çok daha kısa sürede ve güvenli bir şekilde karşıya geçer.
  • Ticaretin Canlanması: Ulaşım kolaylaşınca, ürünlerin (ticari malların) bir yerden başka bir yere taşınması da kolaylaşır. Bu da bölgedeki ticareti canlandırır.
  • Sosyal Bağların Güçlenmesi: Farklı yerleşim yerlerindeki insanlar birbirlerini daha rahat ziyaret edebilir, bu da komşuluk ve akrabalık ilişkilerini güçlendirir.

Yani, yeni baraj ve köprü sayesinde Batman’da enerji, tarım, ulaşım, ticaret ve turizm gibi birçok alanda önemli gelişmeler yaşanmış olabilir.

Soru 4: Batman’da sanayi tesisleri ve üniversitenin kurulması doğal ve beşerî çevre unsurlarından hangilerini etkilemiş olabilir?

Bu soruda da olayların hem insan (beşerî) hem de doğa (doğal) üzerindeki etkilerine bakacağız.

• Adım 1: Beşerî (İnsanla İlgili) Çevreye Etkileri:
  • Sanayi Tesisleri: Fabrikalar demek, yeni iş sahaları demektir. İnsanların gelir düzeyi artar. Şehir, çalışmak için gelenlerle daha da kalabalıklaşır (göç alır). Yeni konutlara, yollara, okullara ihtiyaç duyulur. Yani şehirleşme hızlanır.
  • Üniversite: Üniversite, bir şehrin eğitim ve kültür seviyesini yükseltir. Şehre gelen binlerce öğrenci, şehir ekonomisine (kiralara, dükkanlara, kafelere) büyük bir canlılık katar. Şehir daha modern ve sosyal bir yapıya kavuşur.
• Adım 2: Doğal Çevreye Etkileri:
  • Sanayi Tesisleri: Fabrikalar doğru yönetilmezse bacalarından çıkan dumanlar hava kirliliğine, atıkları ise su ve toprak kirliliğine neden olabilir. Ayrıca fabrikaların kurulduğu alanlardaki bitki örtüsü ve doğal yaşam zarar görebilir.
  • Üniversite: Üniversitenin doğrudan doğal çevreye zararı azdır. Ancak üniversite nedeniyle artan nüfusun yeni binalara ve yollara ihtiyaç duyması, şehirdeki yeşil alanların azalmasına neden olabilir. Daha fazla insan, daha fazla tüketim ve daha fazla çöp anlamına da gelebilir.

Özetle, sanayi ve üniversite, beşerî çevreyi iş, eğitim, kültür ve ekonomi alanlarında olumlu etkilerken; doğal çevre üzerinde kirlilik ve yeşil alanların azalması gibi olumsuz etkilere yol açma potansiyeli taşır.

Umarım tüm cevaplar anlaşılır olmuştur. Gördüğünüz gibi bir olayın pek çok farklı sonucu olabiliyor. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!