Merhaba sevgili öğrencim! Seninle fen bilimleri 2. ünite sorularını birlikte inceleyelim ve çözelim. Bu sorular hücre, mitoz ve mayoz bölünme konularını içeriyor. Hazırsan başlayalım.
12) Aşağıda çeşitli organeller ve bunların bulundukları hücreler eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Mitokondri – Bitki ve hayvan
B) Kloroplast – Hayvan
C) Ribozom – Bitki ve hayvan
D) Sentrozom – Hayvan
Çözüm:
Bu soruda organellerin hangi canlılarda bulunduğunu hatırlamamız gerekiyor. Gel seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A şıkkı: Mitokondri hücrenin enerji santralidir. Hem bitkiler hem de hayvanlar enerjiye ihtiyaç duyar, bu yüzden ikisinde de bulunur. (Doğru)
- B şıkkı: Kloroplast fotosentez yaparak besin ve oksijen üretir. Bu olay sadece bitkilerde (ve bazı tek hücrelilerde) görülür. Hayvanlar kendi besinini üretemez, dışarıdan hazır alır. Bu yüzden hayvan hücresinde kloroplast bulunmaz. (Yanlış)
- C şıkkı: Ribozom protein sentezi yapar ve tüm canlı hücrelerde bulunur. (Doğru)
- D şıkkı: Sentrozom hücre bölünmesinde görevlidir ve gelişmiş bitki hücrelerinde bulunmazken, hayvan hücrelerinde bulunur. (Doğru)
Bizden yanlış olan eşleştirme istendiği için cevap B şıkkıdır.
Cevap: B
13) Aşağıdaki yapıların basitten karmaşığa doğru sıralanışı hangisidir?
A) Hücre – doku – organ – sistem – organizma
B) Hücre – doku – sistem – organ – organizma
C) Doku – organizma – hücre – sistem – organ
D) Doku – organ – hücre – organizma – sistem
Çözüm:
Canlıların vücudundaki organizasyon basamaklarını en küçük yapı biriminden en büyük bütüne doğru sıralamamız gerekiyor. Hatırlarsan sıralamamız şu şekildedir:
Adım 1: En temel birim Hücredir.
Adım 2: Benzer görevdeki hücreler birleşerek Dokuyu oluşturur.
Adım 3: Dokular birleşerek Organı oluşturur (Mide, kalp gibi).
Adım 4: Organlar birleşerek Sistemi oluşturur (Sindirim sistemi gibi).
Adım 5: Sistemler birleşerek canlıyı yani Organizmayı oluşturur.
Sıralama: Hücre -> Doku -> Organ -> Sistem -> Organizma şeklinde olmalıdır. Bu sıralama A seçeneğinde verilmiştir.
Cevap: A
14) Bir hücrenin mayoz mu yoksa mitoz mu geçirdiğini anlamak isteyen bir öğrenci aşağıdaki soruların hangisi ya da hangilerine yanıt aramalıdır?
I. DNA eşlenmesi görülüyor mu?
II. Homolog kromozomlar ayrılıyor mu?
III. Hücrede ara lamel oluşuyor mu?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
Çözüm:
Bu soruda mitoz ve mayoz bölünme arasındaki farkları bulmamız gerekiyor.
- I. Öncül: DNA eşlenmesi (replikasyon) hem mitoz hem de mayoz bölünme öncesinde hazırlık evresinde gerçekleşir. Bu yüzden bu olay bölünmenin türünü ayırt etmemizi sağlamaz.
- II. Öncül:Homolog kromozomların ayrılması sadece Mayoz-1 evresinde görülür. Mitozda ise kardeş kromatitler ayrılır. Eğer homolog kromozomların ayrıldığını görüyorsak, bu kesinlikle mayozdur. Bu ayırt edici bir özelliktir.
- III. Öncül: Ara lamel oluşumu, bitki hücrelerinde sitoplazma bölünmesi sırasında görülür. Bu durum bölünmenin mitoz veya mayoz olmasıyla ilgili değil, hücrenin bitki hücresi olmasıyla ilgilidir.
Bu durumda sadece II. maddeye bakarak bölünme çeşidini anlayabiliriz.
Cevap: B
15)
I. Çok hücreli canlılarda hasar gören dokuların tamiri
II. Çiçekli bir bitkide polen hücresinin oluşumu
III. Kertenkelenin kopan kuyruğunun yeniden oluşumu
Yukarıdakilerden hangileri mitoz bölünme ile oluşur?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Mitoz bölünme; büyüme, gelişme, yaraların onarımı ve eşeysiz üremeyi sağlar. Mayoz bölünme ise üreme hücrelerinin (sperm, yumurta, polen) oluşumunu sağlar.
- I. Durum: Hasar gören dokuların tamiri (örneğin elimiz kesildiğinde iyileşmesi) Mitoz bölünme ile olur.
- II. Durum: Polen, bitkilerdeki erkek üreme hücresidir. Üreme hücrelerinin oluşumu Mayoz bölünme ile gerçekleşir.
- III. Durum: Kertenkelenin kuyruğunun yeniden çıkması (rejenerasyon) bir yenilenme olayıdır ve temelinde Mitoz bölünme vardır.
Bizden mitoz bölünme ile oluşanlar istendiği için I ve III numaralı olayları seçmeliyiz.
Cevap: B
16) Aşağıdakilerden hangisi mayoz sonucunda meydana gelen değişimlerden değildir?
A) Hücre sayısını artırmak ve hücreyi onarmak
B) Canlılar arasında çeşitliliği sağlamak
C) Yumurta ve sperm oluşturmak
D) Kromozom sayısını yarıya indirmek
Çözüm:
Mayoz bölünmenin özelliklerini hatırlayalım ve şıkları eleyelim:
- B şıkkı: Mayozda parça değişimi (crossing-over) olduğu için canlılar arasında kalıtsal çeşitlilik sağlanır. (Bu mayozun özelliğidir).
- C şıkkı: Mayoz bölünme eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerini (sperm, yumurta) oluşturur. (Bu mayozun özelliğidir).
- D şıkkı: Mayoz bölünmede kromozom sayısı 2n’den n’ye iner, yani yarıya düşer. (Bu mayozun özelliğidir).
- A şıkkı: Hücre sayısını artırarak büyümeyi sağlamak ve yaralanan kısımları onarmakMitoz bölünmenin görevidir. Mayoz bölünme onarım yapmaz.
Bu yüzden A seçeneği mayozun değil, mitozun bir sonucudur.
Cevap: A