Sevgili öğrencim, merhaba! Ben Fen Bilimleri öğretmenin. Seninle bu sayfadaki soruları tek tek inceleyip, sanki sınıfta ders işliyormuşuz gibi adım adım çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
5) Ömer, öğretmenin sorduğu soruyu aşağıdaki gibi yanıtlamaktadır:
“Bilim insanları bunu anlamak için başlangıçtaki kütlelerine bakarlar. Eğer büyük kütleleri varsa nötron yıldızlarına ve kara deliklere dönüşürler. Kütleleri küçük ise beyaz cüce adı verilen yeni bir yapı oluştururlar.”
Buna göre öğretmenin sorusu aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- A) Yıldızlar ölümlerinden sonra neye dönüşür?
- B) Yıldızlar nasıl oluşur?
- C) Kara deliğin yapısında neler vardır?
- D) Galaksiler nasıl oluşur?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için Ömer’in cevabındaki anahtar kelimelere dikkat etmeliyiz.
Adım 1: Ömer cevabında “nötron yıldızı”, “kara delik” ve “beyaz cüce” kavramlarından bahsediyor. Fen derslerimizden hatırlarsan, bu yapılar bir yıldızın enerjisini tüketip ömrünü tamamladığında dönüştüğü son hallerdir.
Adım 2: Ömer, yıldızın başlangıç kütlesine göre sonucun değiştiğini anlatıyor. Yani “Yıldız ölünce ne olur?” sorusunu açıklıyor.
Adım 3: Şıklara bakalım:
- B şıkkı oluşumdan bahseder (Nebula evresi), ama Ömer sonuçtan bahsediyor.
- C şıkkı sadece kara deliği soruyor, ama Ömer beyaz cüceden de bahsetmiş.
- D şıkkı galaksilerle ilgili, ama konu yıldızlar.
- A şıkkı ise tam olarak yıldızların yaşam süreçlerinin sonunda (ölümlerinden sonra) neye dönüştüğünü sormaktadır.
Sonuç: Doğru cevap A seçeneğidir.
6) Aşağıda gök cisimleri ile ilgili bilgiler verilmiştir.
• Yıldızlar arasındaki uzaklık …….I…… adı verilen birimle ifade edilir.
• ………II………. galaksiler; merkezinden çevreye doğru dağılan sarmal kolları olan galaksi çeşididir.
• Yüksek sıcaklıktaki yıldızlar ……..III…….. renkte görünür.
Bu cümlelerdeki boşluklar aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanmalıdır?
- A) I: ışık yılı, II: sarmal, III: mavi
- B) I: ışık yılı, II: eliptik, III: mavi
- C) I: kilometre, II: eliptik, III: kırmızı
- D) I: kilometre, II: eliptik, III: kırmızı
Çözüm:
Boşlukları bilgilerimizle tek tek dolduralım.
Adım 1 (I. Boşluk): Uzayda mesafeler o kadar büyüktür ki kilometre yetersiz kalır. Bu yüzden yıldızlar arası mesafelerde “ışık yılı” kullanılır. (C ve D şıklarını eledik).
Adım 2 (II. Boşluk): Tanımda “merkezden çevreye dağılan kolları olan” denilmiş. Bu şekil bize sarmal yapıyı tarif eder. Yani bu bir “sarmal” galaksidir. Samanyolu Galaksisi de buna örnektir.
Adım 3 (III. Boşluk): Yıldızların renkleri sıcaklıklarına göre değişir. En sıcak yıldızlar “mavi” veya beyaz, orta sıcaklıktakiler sarı, soğuk olanlar ise kırmızı renktedir. Soruda “yüksek sıcaklık” dediği için cevap mavi olmalıdır.
Sonuç: Sırasıyla Işık yılı – Sarmal – Mavi olmalıdır. Doğru cevap A seçeneğidir.
7) Aşağıdaki uydulardan hangisi uzaya haberleşme amacıyla gönderilmemiştir?
- A) TÜRKSAT 3A
- B) TÜRKSAT 4A
- C) RASAT
- D) TÜRKSAT 4B
Çözüm:
Ülkemizin uzaya gönderdiği uyduları “Haberleşme” ve “Gözlem (Keşif)” uyduları olarak ikiye ayırırız.
Adım 1: İsmi “TÜRKSAT” ile başlayan uydularımız (Türksat 3A, 4A, 4B, 5A, 5B gibi) televizyon yayını, internet ve iletişim için kullanılan haberleşme uydularıdır.
Adım 2: İsmi farklı olanlar (RASAT, GÖKTÜRK-1, GÖKTÜRK-2, BİLSAT) ise fotoğraf çekmek, harita oluşturmak ve istihbarat sağlamak için kullanılan gözlem uydularıdır.
Adım 3: Soru bizden haberleşme olmayanı istiyor. Şıklardaki RASAT, Türkiye’nin tasarlayıp ürettiği ilk yer gözlem uydusudur.
Sonuç: Doğru cevap C seçeneğidir.
8) Karadeniz Bölgesi’nin kırsal kesimlerindeki asayişi kontrol etmek isteyen asker, uydudan gelen görüntülere bakmaktadır. Buna göre askerin incelediği görüntüler aşağıdaki uyduların hangisinden gelmiş olabilir?
- A) TÜRKSAT 3A
- B) TÜRKSAT 4B
- C) TÜRKSAT 4A
- D) GÖKTÜRK 2
Çözüm:
Bu soruda uydunun kullanım amacını tespit etmemiz gerekiyor.
Adım 1: Soruda askerin “görüntülere” baktığı ve “asayişi kontrol ettiği” söyleniyor. Demek ki bize yukarıdan fotoğraf çekebilen, yeryüzünü izleyen bir uydu lazım. Yani bir Gözlem Uydusu gerekiyor.
Adım 2: Şıkları inceleyelim:
- TÜRKSAT 3A, 4A ve 4B (A, B ve C şıkları) haberleşme uydularıdır. Bunlar görüntü çekmez, sadece sinyal taşır.
- GÖKTÜRK 2 ise yüksek çözünürlüklü görüntü sağlayan, Türk Silahlı Kuvvetleri ve kamu kurumlarının görüntü ihtiyacını karşılayan bir keşif/gözlem uydusudur.
Sonuç: Askerin baktığı görüntüler GÖKTÜRK 2’den gelmiştir. Doğru cevap D seçeneğidir.