Merhaba sevgili öğrencim. Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin “Kuvvet ve Enerji” ünitesine ait etkinlikleri ve test sorularını birlikte çözeceğiz. Bu konu, fiziğin temellerini anlaman için çok önemli. Hazırsan boşluk doldurma sorularıyla başlayalım.
C. Aşağıdaki cümlelerdeki noktalı yerlere kutucukların içinde bulunan kelime ve kelime gruplarından uygun olanları yazınız.
1) Sabit süratle yatay zeminde hareket eden bir cismin kütlesi arttıkça sahip olduğu ……………………………………. artar.
Çözüm:
Adım 1: Hareket halindeki cisimlerin sahip olduğu enerjiye kinetik enerji denir.
Adım 2: Kinetik enerji hem sürate hem de kütleye bağlıdır. Eğer sürat sabitken kütleyi artırırsak, cismin hareket enerjisi yani kinetik enerjisi de artar.
Sonuç:kinetik enerji
2) Bir cismin değişmeyen madde miktarına ……………………………………. denir.
Çözüm:
Adım 1: Bu bir tanımdır. Bir cismin evrenin neresine giderse gitsin (Ay’a, Mars’a ya da Dünya’nın herhangi bir yerine) değişmeyen madde miktarına ne dediğimizi hatırlayalım.
Adım 2: Bu kavram ağırlıkla karıştırılmamalıdır; ağırlık değişebilir ama bu değişmez.
Sonuç:kütle
3) Cisme etki eden yer çekimi kuvvetine ……………………………………. adı verilir.
Çözüm:
Adım 1: Kütleye etki eden yer çekimi kuvvetinin özel bir adı vardır.
Adım 2: Dinamometre ile ölçülen ve birimi Newton olan bu büyüklüğü arıyoruz.
Sonuç:ağırlık
4) Belli bir yükseklikte bulunan cisim ……………………………………. sahiptir.
Çözüm:
Adım 1: Cisimlerin konumlarından (yüksekliklerinden) dolayı sahip oldukları enerji türüdür.
Adım 2: Yerden yüksekte duran bir elma veya barajdaki su bu enerjiye sahiptir.
Sonuç:çekim potansiyel enerjisi
5) Gerilmiş yay, sıkılmış sünger ……………………………………. sahiptir.
Çözüm:
Adım 1: Esnek cisimlerin sıkıştırılması veya gerilmesi sonucu depoladıkları enerjiyi soruyor.
Adım 2: Yay, lastik, sünger gibi esnek maddelerde bu enerji depolanır.
Sonuç:esneklik potansiyel enerjisi
6) Taşlı bir yolda arabaya etki eden ……………………………………. kinetik enerjide azalmaya neden olur.
Çözüm:
Adım 1: Taşlı yol pürüzlüdür ve hareketi zorlaştırır.
Adım 2: Harekete zıt yönde etki eden ve cismin enerjisini ısıya dönüştürerek azaltan bu kuvvet sürtünme kuvvetidir.
Sonuç:sürtünme kuvveti
7) Otomobil, tren gibi araçlar ……………………………………. en az etkilenecek şekilde tasarlanmıştır.
Çözüm:
Adım 1: Araçlar hareket ederken hava molekülleriyle çarpışır ve yavaşlatıcı bir etkiyle karşılaşır.
Adım 2: Araçların ön kısımlarının sivri yapılması (aerodinamik yapı), havanın uyguladığı bu direnci azaltmak içindir.
Sonuç:hava direncinden
8) Bir sistemde toplam enerjinin değişmemesine ……………………………………. denir.
Çözüm:
Adım 1: Enerji yok olmaz, sadece bir türden diğerine dönüşür (örneğin potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür).
Adım 2: Sürtünmesiz ortamlarda toplam enerji miktarının sabit kalması durumudur.
Sonuç:enerjinin korunumu
9) Sırtında çanta ile yürüyen bir öğrenci fiziksel anlamda ……………………………………. yapmaz.
Çözüm:
Adım 1: Fiziksel anlamda iş yapılabilmesi için uygulanan kuvvet ile hareket yönünün aynı doğrultuda olması gerekir.
Adım 2: Çantayı taşımak için yukarı doğru kuvvet uygularız ama yatayda yürürüz. Kuvvet ve hareket birbirine dik olduğu için fen anlamında iş yapılmış sayılmaz.
Sonuç:iş
10) Su ortamında cisimlere etki eden sürtünme kuvvetine ……………………………………. denir.
Çözüm:
Adım 1: Havadaki sürtünmeye hava direnci diyorduk.
Adım 2: Suyun içinde hareket eden cisimlere suyun uyguladığı zorluğa da su direnci denir.
Sonuç:su direnci
Ç. Aşağıdaki soruları okuyarak doğru seçenekleri işaretleyiniz.
1) Ağırlık ile ilgili verilen açıklamalardan hangileri doğrudur?
I. Kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir.
II. Birimi kilogramdır.
III. Dinamometre ile ölçülür.
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Adım 1: Maddeleri tek tek inceleyelim.
Adım 2:I. Öncül: Ağırlık, kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir. Bu ifade doğrudur.
Adım 3:II. Öncül: Ağırlık bir kuvvettir ve kuvvetin birimi Newton’dur (N). Kilogram (kg) kütlenin birimidir. Bu ifade yanlıştır.
Adım 4:III. Öncül: Ağırlık bir kuvvet olduğu için kuvvet ölçen alet olan dinamometre ile ölçülür. Bu ifade doğrudur.
Adım 5: Doğru olanlar I ve III numaralı ifadelerdir.
Sonuç:B) I ve III
2) Aşağıda verilen eşleştirilmiş kavramlardan hangisi arasında bir ilişki yoktur?
A) Ağırlık-yer çekimi
B) Dinamometre-kuvvet
C) Kütle çekimi-su direnci
D) Kütle- kilogram
Çözüm:
Adım 1: Şıkları analiz ederek kavramlar arasındaki ilişkiye bakalım.
Adım 2:A Şıkkı: Ağırlık, yer çekimi sayesinde oluşur. Doğrudan ilişkilidir.
Adım 3:B Şıkkı: Dinamometre, kuvveti ölçen alettir. Araç ve ölçülen büyüklük ilişkisi vardır.
Adım 4:D Şıkkı: Kilogram, kütlenin birimidir. Büyüklük ve birim ilişkisi vardır.
Adım 5:C Şıkkı: “Kütle çekimi” evrensel bir çekim kuvvetidir, “su direnci” ise suyun içindeki sürtünme kuvvetidir. Bu ikisi arasında diğer şıklardaki gibi (birim, ölçüm aracı veya sebep-sonuç gibi) doğrudan, tanımlayıcı bir eşleştirme ilişkisi yoktur. Biri temel bir kuvvet, diğeri temas gerektiren bir direnç kuvvetidir.
Sonuç:C) Kütle çekimi-su direnci