Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Bugün seninle 1. Ünite olan “Güneş Sistemi ve Ötesi” konusuna ait değerlendirme sorularını birlikte çözeceğiz. Bu soruları dikkatlice okuyup mantığını kavradığında, uzay konusu senin için çok daha anlaşılır olacak. Hazırsan başlayalım!
A. Aşağıdaki soruların yanıtlarını verilen noktalı alanlara yazınız.
1) Teknoloji ile uzay araştırmaları arasında nasıl bir ilişki vardır?
Bu soru, bilimin ve teknolojinin nasıl birbirini beslediğini anlamamız için önemli. Cevabımız şöyle olmalı:
Teknoloji ve uzay araştırmaları arasında karşılıklı ve sıkı bir ilişki vardır. Uzay araştırmaları yapabilmek için gelişmiş teknolojilere (teleskoplar, roketler, uydular gibi) ihtiyaç duyarız. Aynı zamanda, uzay araştırmaları sırasında karşılaşılan zorlukları aşmak için geliştirilen yeni teknolojiler (örneğin; Teflon, navigasyon cihazları, çizilmeyen camlar) günlük hayatımızda da kullanılmaya başlanır. Yani teknoloji uzay araştırmalarını geliştirirken, uzay araştırmaları da teknolojinin ilerlemesini sağlar.
2) Uzay kirliliğinin nedenleri nelerdir?
Dünyamızı kirlettiğimiz gibi maalesef uzayı da kirletiyoruz. Bunun sebeplerini şöyle sıralayabiliriz:
- Görevi bitmiş, artık çalışmayan yapay uydular.
- Uzay araçlarına ait yakıt tankları ve roket parçaları.
- Uzay istasyonlarından düşen veya bırakılan atıklar.
- Patlayan uzay araçlarının etrafa saçılan parçaları.
Kısacası, insanların uzaya gönderdiği ve işlevini yitirmiş her türlü yapay cisim uzay kirliliğine neden olur.
3) Galaksi nedir? Örnekler veriniz.
Evrenin devasa yapı taşlarını hatırlayalım:
Milyonlarca hatta milyarlarca yıldızın, gezegenlerin, gaz ve toz bulutlarının kütle çekim kuvveti ile bir arada bulunduğu dev sistemlere galaksi (gök ada) denir. Galaksiler evrenin adacıkları gibidir.
Örnekler:
- Samanyolu Galaksisi: İçinde Güneş Sistemimizin ve Dünyamızın bulunduğu galaksidir.
- Andromeda Galaksisi: Bize en yakın büyük galaksidir.
- Sombrero Galaksisi: Şapkaya benzeyen görüntüsüyle bilinen bir galaksidir.
4) Evren ve uzay kavramlarını açıklayınız.
Bu iki kavram sıkça karıştırılır, gel seninle aradaki farkı netleştirelim:
Evren: Dünya da dahil olmak üzere, bütün gök cisimlerini, maddeyi, enerjiyi ve sonsuz boşluğu kapsayan bütüne denir. Yani “her şey”dir.
Uzay: Evrenin, Dünya atmosferi dışında kalan kısmıdır. Yani evrenden dünyayı çıkardığımızda geriye kalan sonsuz boşluğa uzay denir.
Unutma: Dünya uzayda yer alır ama uzayın bir parçası olarak kabul edilmez, evrenin bir parçasıdır.
B. Aşağıdaki bilgiler doğru ise yay ayraç içine “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
1) (….) Uzay, Dünya atmosferinin dışında gök cisimlerinin bulunduğu sonsuz boşluğa denir.
Cevap: (D)
Evet, yukarıda da açıkladığımız gibi Dünya atmosferinin bittiği yerden itibaren başlayan boşluk “Uzay” olarak adlandırılır.
2) (….) Çeşitli araçlarla uzaya çıkılmasını sağlayan, uzayda yapılan araştırma sonuçlarını Dünya’ya ulaştıran teknolojilere uzay teknolojisi adı verilir.
Cevap: (D)
Roketler, sondalar, uydular ve teleskoplar gibi araçların tümü uzay teknolojisinin bir ürünüdür. Tanım doğrudur.
3) (….) Ülkemiz uzaya TÜRKSAT 3A, TÜRKSAT 4A uydularını gözlem amaçlı göndermiştir.
Cevap: (Y)
Burada dikkatli olmalısın. “TÜRKSAT” serisi uydularımız (Türksat 3A, 4A, 5A vb.) haberleşme (iletişim) uydularıdır. Gözlem uydularımız ise RASAT, GÖKTÜRK-1 ve GÖKTÜRK-2’dir.
4) (….) Görevi biten ya da parçalanan uzay araçları uzay kirliliğine neden olur.
Cevap: (D)
İşlevini yitiren ve yörüngede başıboş dolaşan bu parçalar uzay kirliliğinin temel sebebidir.
5) (….) Dünya’dan bakıldığında birbirine göre konumları değişmeyen yıldızlara galaksi denir.
Cevap: (Y)
Bu tanım yanlıştır. Gökyüzünde bir arada görünen ve hayali çizgilerle birleştirilerek çeşitli şekillere benzetilen yıldız gruplarına Takımyıldızı denir (Örneğin: Büyükayı, Avcı). Galaksi ise çok daha büyük, milyarlarca yıldızdan oluşan sistemdir.
6) (….) Işığın bir ayda aldığı yola ışık yılı adı verilir.
Cevap: (Y)
Işık yılı, ışığın bir ayda değil, bir yılda aldığı yoldur. Uzaydaki çok büyük mesafeleri ölçmek için kullanılan bir uzunluk ölçü birimidir.
7) (….) Milyonlarca yıldız, bulutsu ve gaz bulutları ile gaz ve tozdan oluşmuş sisteme evren adı verilir.
Cevap: (Y)
Bu tanım “Evren”in değil, “Galaksi”nin tanımıdır. Evren, bu galaksilerin hepsini kapsayan çok daha büyük bir yapıdır.
8) (….) Samanyolu ve Andromeda eliptik galaksilere örnektir.
Cevap: (Y)
Galaksiler şekillerine göre sınıflandırılır. Samanyolu ve Andromeda galaksileri eliptik değil, Sarmal yapıda olan galaksilerdir. Kolları vardır ve dönerler.