Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Seninle birlikte bu ünite sonu değerlendirme sorularını tek tek inceleyip çözeceğiz. Bu sorular, Hücre ve Bölünmeler ünitesini ne kadar iyi anladığımızı ölçmek için harika bir fırsat. Hazırsan başlayalım!
A. Aşağıdaki soruların yanıtlarını verilen noktalı alanlara yazınız.
1) Hücre-doku-organ-sistem-organizma ilişkisini açıklayınız.
Çözüm ve Açıklama:
Bu sıralama, çok hücreli canlılardaki organizasyon basamaklarını (karmaşıklık sırasını) gösterir. Bunu bir binanın yapımına benzetebiliriz. Nasıl ki tuğlalar birleşip duvarı, duvarlar odayı, odalar daireyi, daireler de binayı oluşturuyorsa; canlılarda da benzer bir yapı vardır.
- Hücre: Canlının en küçük yapı taşıdır. (Örnek: Bir tuğla)
- Doku: Aynı görevi yapan benzer hücrelerin bir araya gelmesiyle oluşur. (Örnek: Duvar)
- Organ: Farklı dokuların birleşerek belirli bir görevi yapmak üzere oluşturduğu yapıdır. (Örnek: Mide)
- Sistem: Organların birleşerek yaşamsal faaliyetleri gerçekleştirdiği yapıdır. (Örnek: Sindirim Sistemi)
- Organizma: Sistemlerin birleşerek oluşturduğu canlının bütünüdür. (Örnek: İnsan)
Özetle ilişki şöyledir: Benzer hücreler dokuları, dokular organları, organlar sistemleri, sistemler de organizmayı oluşturur.
2) DNA, gen ve kromozom arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Çözüm ve Açıklama:
Bu yapılar kalıtsal materyallerimizdir ve aralarında büyüklük-karmaşıklık ilişkisi vardır. Biz bunu derslerimizde genellikle KeDiGeNi (Kromozom – DNA – Gen – Nükleotid) kodlamasıyla büyükten küçüğe sıralarız.
- Kromozom: DNA’nın özel proteinlerle birleşip kısalıp kalınlaşmasıyla oluşan en büyük yapıdır.
- DNA: Hücrenin yönetici molekülüdür, ikili sarmal yapıdadır.
- Gen: DNA üzerindeki, karakterlerimizi (göz rengi, kan grubu vb.) belirleyen anlamlı, görev birimleridir.
İlişki şöyledir: Genler birleşerek DNA’yı oluşturur. DNA ise protein kılıfla kaplanarak Kromozomları oluşturur. Yani; Kromozom > DNA > Gen şeklinde büyüklük ilişkisi vardır.
3) Mitozun canlılar için önemi nedir?
Çözüm ve Açıklama:
Mitoz bölünmenin canlılar için önemi, canlının tek hücreli mi yoksa çok hücreli mi olduğuna göre değişir.
- Tek Hücreli Canlılarda: Mitoz bölünme, canlının çoğalmasını (üremesini) sağlar. Örneğin; amip, öglena gibi canlılar mitozla bölünerek sayılarını artırır.
- Çok Hücreli Canlılarda:
- Büyüme ve Gelişme: Bebeklikten yetişkinliğe geçerken boyumuzun uzaması, hücre sayımızın artması mitozla olur.
- Onarım (Yenilenme): Kırılan kemiğin iyileşmesi, kesilen parmağın iyileşmesi veya kertenkelenin kopan kuyruğunun yeniden çıkması mitozla sağlanır.
4) Mayoz ve mitoz arasındaki farklar nelerdir?
Çözüm ve Açıklama:
Mitoz ve mayoz bölünmeyi birbirinden ayıran temel farkları şöyle sıralayabiliriz:
- Gerçekleştiği Hücreler: Mitoz vücut hücrelerinde görülürken, mayoz sadece üreme ana hücrelerinde görülür.
- Sonuç: Mitozda 2 yeni hücre oluşur, mayozda 4 yeni hücre oluşur.
- Kromozom Sayısı: Mitozda kromozom sayısı değişmez (sabit kalır), mayozda kromozom sayısı yarıya iner.
- Genetik Yapı: Mitozda oluşan hücreler ana hücreyle tıpatıp aynıdır (kalıtsal çeşitlilik yoktur). Mayozda ise parça değişimi (crossing-over) olduğu için kalıtsal çeşitlilik oluşur, yavrular anne-babadan farklıdır.
- Amaç: Mitoz büyüme, gelişme ve onarımı sağlar. Mayoz ise üreme hücrelerinin (sperm, yumurta) oluşmasını sağlar.
B. Aşağıda verilen bilgiler doğru ise yay ayraç içine “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
1) ( Y ) Mitoz bölünmeyle bir hücreli canlılarda büyüme sağlanır.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Bir hücreli canlılarda (bakteri, amip gibi) mitoz bölünme büyümeyi değil, üremeyi (çoğalmayı) sağlar. Tek bir hücre bölündüğünde artık iki ayrı canlı olmuş olur.
2) ( D ) Mitoz bölünme sonucunda bir hücreden iki hücre oluşur.
Açıklama: Doğrudur. Mitoz bölünme tamamlandığında ana hücreden birbirinin aynısı iki yeni hücre meydana gelir.
3) ( D ) Mitoz bölünme sonucu oluşan hücrelerin kromozom sayısı değişmez.
Açıklama: Doğrudur. Mitozun en önemli özelliklerinden biri kalıtsal devamlılıktır. Ana hücre 2n kromozomluysa, oluşan yavrular da 2n kromozomlu olur.
4) ( Y ) Mitokondri besinlerin sindirimini sağlayan bir organeldir.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Mitokondri hücrenin enerji santralidir, enerji üretir. Hücre içi sindirimi yapan organel ise Lizozom‘dur.
5) ( D ) Hücre çeperi hayvan hücrelerinde bulunmaz.
Açıklama: Doğrudur. Hücre çeperi (hücre duvarı) bitki hücrelerinde bulunur ve onlara dayanıklılık sağlar. Hayvan hücrelerinde sadece hücre zarı vardır, çeper bulunmaz.
6) ( D ) Hücre bölünmesi sırasında DNA kendini eşler.
Açıklama: Doğrudur. Hücre bölünmeye başlamadan önce hazırlık evresinde DNA miktarını iki katına çıkarır (kendini eşler). Böylece oluşacak yeni hücrelere eşit miktarda DNA aktarılabilir.
7) ( D ) Hücrenin temel kısımları bitki ve hayvanlarda ortaktır.
Açıklama: Doğrudur. Bir hücrenin üç temel kısmı vardır: Hücre zarı, Sitoplazma ve Çekirdek. Bu üç temel kısım hem bitki hem de hayvan hücrelerinde (gelişmiş hücrelerde) ortaktır.