Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Seninle birlikte 2. Ünite Bölüm Sonu Değerlendirme sorularını inceleyip, bu konuları harika bir şekilde pekiştireceğiz. Hücre bölünmeleri konusu biyolojinin en temel ve zevkli konularından biridir. Hazırsan başlayalım!
1) Aşağıdaki bilgilerin hangileri mayozla, hangileri mitozla ilgilidir? Bilgilerin ait oldukları harfleri uygun kutucuğa yerleştiriniz.
Bu soruda verilen özelliklerin hangi bölünme çeşidine ait olduğunu bulmamız isteniyor. Haydi, maddeleri tek tek inceleyelim:
- a) Kromozom sayısı sabit kalır: Mitoz bölünmede oluşan hücreler ana hücrenin aynısıdır, kromozom sayısı değişmez. (Mitoz)
- b) Yalnızca 2n kromozomlu üreme ana hücrelerinde görülür: Mayoz bölünme, üreme hücrelerini oluşturmak için sadece üreme ana hücrelerinde gerçekleşir. (Mayoz)
- c) Tek hücreli canlılarda üremeyi sağlar: Amip, öglena gibi tek hücreliler mitoz geçirerek çoğalır. (Mitoz)
- ç) Bölünme sonucu 2 hücre oluşur: Mitozda 1 hücreden 2 yeni hücre oluşur. (Mitoz)
- d) Oluşan hücreler birbirinden farklı genetik yapıdadır: Mayozda parça değişimi (krossing-over) olduğu için genetik çeşitlilik sağlanır. (Mayoz)
- e) Kromozom sayısı değişmez: Bu madde ‘a’ maddesi ile aynı anlama gelir. Mitozda kromozom sayısı korunur. (Mitoz)
- f) Bölünme sonucu 4 hücre oluşur: Mayoz bölünme (Mayoz I ve Mayoz II) tamamlandığında toplam 4 yeni hücre oluşur. (Mayoz)
- g) Büyüme ve gelişmeyi sağlar: Çok hücreli canlılarda (bizim gibi) yaraların onarılması, büyüme ve gelişme mitoz ile olur. (Mitoz)
Şimdi bu analizimize göre kutucukları dolduralım:
Mitoz Kutucuğuna Yazılacaklar: a, c, ç, e, g
Mayoz Kutucuğuna Yazılacaklar: b, d, f
2) Aşağıdakilerden hangisi mitozla hangisi mayozla gerçekleşir? Kutucuklara yazınız.
Burada verilen olayların amacına bakarak hangi bölünme olduğunu bulacağız. Unutma; büyüme, onarım ve eşeysiz üreme Mitoz; eşey (üreme) hücrelerinin oluşumu ise Mayoz ile ilgilidir.
Adım 1: “Tohumun çimlenmesi” olayına bakalım. Çimlenme, bitkinin büyümesi ve gelişmesi demektir. Büyüme ve gelişme olayları mitoz bölünme ile sağlanır.
Adım 2: “İnsanda eşey hücrelerinin oluşumu” olayını inceleyelim. İnsanlarda sperm ve yumurta gibi üreme hücreleri, neslin devamı ve kromozom sayısının sabit kalması için mayoz bölünme ile oluşur.
Adım 3: “Deniz yıldızının kopan kısmının onarılması” olayına bakalım. Burada bir yenilenme (rejenerasyon) söz konusudur. Vücudun bir parçasının onarılması mitoz bölünme sayesinde gerçekleşir.
Sonuçlar şu şekilde olacaktır:
- Tohumun çimlenmesi → Mitoz
- İnsanda eşey hücrelerinin oluşumu → Mayoz
- Deniz yıldızının kopan kısmının onarılması → Mitoz
3) Yandaki görselde insana ait sperm ve yumurta hücreleri gösterilmiştir. Bu hücrelerin nasıl oluştuğunu verilen noktalı yerlere yazınız.
Görsele baktığımızda büyük olan hücrenin yumurta, küçük ve kuyruklu olan hücrenin ise sperm olduğunu görüyoruz. Bu hücreler birleşerek döllenmeyi gerçekleştirir. Peki, bu özel hücreler nasıl oluşur? Hadi, öğrenci dilinde güzelce açıklayalım.
Çözüm ve Açıklama:
Görseldeki sperm ve yumurta hücreleri, canlıların üremesini sağlayan eşey hücreleridir (gametlerdir). Bu hücreler, eşey ana hücrelerinin geçirdiği Mayoz Bölünme sonucunda oluşur.
Buraya yazman gereken en doğru ve açıklayıcı metin şöyledir:
Görseldeki sperm ve yumurta hücreleri, insanda üremeyi sağlayan eşey hücreleridir. Bu hücreler, testis ve yumurtalık gibi üreme organlarındaki “üreme ana hücrelerinin” geçirdiği Mayoz Bölünme sonucunda oluşurlar. Mayoz bölünme sayesinde bu hücrelerin kromozom sayısı ana canlının yarısına (n) iner. Böylece döllenme olduğunda türün kromozom sayısı sabit kalmış olur. Ayrıca mayoz bölünmedeki parça değişimi olayı sayesinde bu hücreler genetik olarak birbirinden farklı yapıya sahip olurlar.