Harika bir soru! Bu sayfada hem geleneksel bir oyunumuzu öğreniyoruz hem de biraz araştırma yaparak geçmişe yolculuk yapıyoruz. Haydi, gel birlikte bu sayfayı bir öğretmen gözüyle inceleyelim ve soruyu adım adım çözelim.
Öncelikle metni ve soruyu dikkatlice okuyalım.
YAKANTOP
Aile büyüklerimizin çocukken severek oynadığı yakantop, günümüzde de sevilerek oynanmaktadır. Bu oyunda oyuncular iki gruba ayrılır. Gruplardan biri topu atar diğeri ise toptan kaçar. Topu ilk atacak olan grup, yazı tura ile ya da adım sayılarak belirlenir. Oyuncular, topu atabilecekleri bir mesafe belirlerler. Bu mesafeye göre karşılıklı iki çizgi çizilir. Topu atacak grup, çizgilerin başına geçer. Diğer grup ortada bekler. Topu atan grup, ortadaki oyuncuları top ile vurmaya çalışır. Topun değdiği oyuncu, oyundan çıkar. Ortadaki oyuncu, topu havadayken yakalarsa fazladan bir can kazanır. Elde ettiği bu can ile oyundan çıkan oyunculardan birini oyuna yeniden dâhil edebilir. Ortada tek oyuncu kaldığı zaman çizgideki oyuncular tek kalan oyuncuya topla 12 kez atış yapar. Onu vurmaya çalışır. Oyuncu 12 atış boyunca vurulmazsa oyunu kazanır. Atışlar sırasında ortadaki oyuncu vurulursa oyunu kaybeder.
Metni anladığımıza göre, şimdi de asıl sorumuza geçelim.
Soru: Yakantop oyunu günümüze kadar hep aynı kurallarla mı oynanmıştır? Aile büyüklerinizden bilgi edininiz.
Bu soru, aslında bir Sosyal Bilgiler ve Türkçe dersi etkinliği. Cevabı doğrudan metnin içinde değil. Bizden bir araştırma yapmamızı, yani büyüklerimizle konuşarak bilgi toplamamızı istiyor. Tıpkı bir gazeteci veya tarihçi gibi! Haydi bu görevi nasıl yapacağımızı adım adım planlayalım.
Çözüm:
Adım 1: Görevi Anlamak
Soru bizden ne istiyor? Yakantop oyununun kurallarının geçmişten bugüne değişip değişmediğini öğrenmemizi istiyor. Bunun için de en iyi kaynak kimler? Elbette bu oyunu bizden önce oynamış olan aile büyüklerimiz. Bu etkinliğin amacı, kültürel mirasımızın bir parçası olan oyunların zaman içinde nasıl değişebileceğini, farklılaşabileceğini keşfetmek.
Adım 2: Bilgi Kaynaklarını Belirlemek
Kiminle konuşabiliriz?
- Anneniz veya babanız
- Anneanneniz veya babaanneniz
- Dedeniz
- Daha yaşlı komşularınız veya akrabalarınız
Onlara bu ödevden bahsedip, çocukluklarında oynadıkları yakantop oyunu hakkında sohbet etmek istediğini söyleyebilirsin.
Adım 3: Soruları Hazırlamak
Büyüklerinle konuşurken onlara yol gösterecek bazı sorular hazırlayabilirsin. İşte sana birkaç örnek soru:
- “Sen çocukken yakantop oynar mıydın? Adı yine yakantop muydu, yoksa başka bir şey mi diyordunuz?”
- “Sizin zamanınızdaki kurallar nasıldı? Kitapta anlatılanlara benziyor mu?”
- “Bizim oyunumuzda, topu havada yakalayınca bir ‘can’ hakkımız oluyor. Sizin zamanınızda da böyle bir kural var mıydı?”
- “Oyunda sona tek bir kişi kaldığında, ona 12 kere top atma hakkı varmış. Sizin oyununuzda da sayı 12 miydi, yoksa farklı bir kuralınız mı vardı?”
- “Oyunda vurulan kişi hemen mi çıkardı, yoksa farklı kurallar var mıydı?”
Adım 4: Cevapları Karşılaştırmak ve Sonuca Ulaşmak
Büyüklerinden aldığın cevapları, kitaptaki metinde yazan kurallarla karşılaştır. Ne gibi farklılıklar veya benzerlikler buldun?
Sonuç:
Bu araştırmayı yaptığında büyük ihtimalle şu sonuca varacaksın: Hayır, yakantop oyunu günümüze kadar hep aynı kurallarla oynanmamıştır.
Açıklama:
Sözlü kültüre dayalı olan bu tür geleneksel oyunlar, nesilden nesile aktarılırken veya farklı bölgelerde oynanırken kurallarında küçük değişiklikler olabilir. Belki dedenin oynadığı oyunda “can hakkı” yoktu ya da sona kalan oyuncuya 12 değil de 10 atış hakkı tanınıyordu. Belki de oyunun adı sizin yörenizde “yakar top” değil de “ortada sıçan” gibi farklı bir isme sahipti.
Bu etkinlik sayesinde, kültürel unsurların (oyunlar, masallar, türküler gibi) zamanla ve yöreden yöreye nasıl değişebileceğini, ama özünün aynı kalabildiğini görmüş olursun. Bu, tam olarak yaşayan kültürdür!