Harika bir soru, sevgili öğrencim! Sosyal Bilgiler dersimizin en temel konularından biri olan “kronoloji” yani olayları oluş sırasına göre anlatma üzerine çok güzel bir metin ve etkinlik var karşımızda. Gel, birlikte adım adım inceleyip anlayalım.
Öncelikle metnin bize ne anlattığına bir bakalım. Metin, olayları yaşandığı zamana göre, yani geçmişten günümüze doğru sıralamaya kronoloji dendiğini anlatıyor. Tıpkı bir film şeridi gibi, olayları peş peşe doğru bir şekilde dizmek demektir bu. Eğer olayları karıştırarak anlatırsak, dinleyen kişinin kafası karışabilir ve anlattıklarımız anlamsızlaşabilir. Tıpkı metindeki Volkan’ın yaşadığı gibi!
Şimdi okuma metnindeki sorunu ve “Sıra Sizde” bölümündeki isteği birlikte çözelim.
OKUMA KÖŞEM: VOLKAN’IN BİR GÜNÜ Metin Analizi
Bu metinde Volkan, dedesine gün içinde yaşadıklarını anlatıyor ama olayların sırasını tamamen karıştırıyor. Bu yüzden dedesi onun anlattıklarını tam olarak anlayamıyor. Gelin Volkan’ın yaptığı hatayı görelim.
- Volkan, öğleden sonra oynadığı futbol maçından bahsediyor, sonra sabah kaçırdığı servisten, sonra okuldaki bozuk tost makinesinden…
- Dedesi haklı olarak şaşırıyor: “Oyun ve fiziki etkinlikler dersinden dolayı mı okul servisini kaçırıyordun?” diye soruyor. Çünkü Volkan olayları yanlış sırada anlatınca, sanki futbol maçı yüzünden servisi kaçırmış gibi bir anlam çıkıyor.
- Halbuki gerçekte olaylar şöyle yaşanmış:
- Volkan sabah okul servisini kaçırmış.
- Evdeki tost makinesi bozuk olduğu için kahvaltıda ekmek arası peynir yemiş.
- Okuldaki ilk dersi Sosyal Bilgiler’miş.
- Okulda öğle arasında, okuldaki tost makinesi bozulduğu için yine tost yiyememiş.
- Öğleden sonra ise Oyun ve Fiziki Etkinlikler dersinde futbol oynamış.
Gördüğün gibi, olayları doğru sıraya koyunca her şey ne kadar anlaşılır oldu! İşte kronolojinin önemi de tam olarak bu.
SIRA SİZDE
Bir gün içinde yaşadığınız olayları oluş sırasına göre defterinize yazınız.
Çözüm:
Bu etkinlikte senden, Volkan’ın başta yapamadığı ama sonra öğrendiği şeyi yapman isteniyor: Yani bir gününü başından sonuna kadar, olayları doğru sırada anlatarak yazman. Bu, senin için harika bir alıştırma olacak! İşte bunu nasıl yapabileceğine dair adımlar:
Adım 1
Öncelikle hangi günü anlatmak istediğini seç. Bu, dün yaşadıkların ya da bu sabah başlayıp şu ana kadar olanlar olabilir.
Adım 2
Günü en başından, yani uyandığın andan itibaren düşünmeye başla. Aklına gelenleri kısa kısa not alabilirsin. Mesela: uyandım, yüzümü yıkadım, kahvaltı ettim, okula gittim…
Adım 3
Okulda yaşadıklarını sırasıyla düşün. İlk ders neydi? Teneffüslerde ne yaptın? Arkadaşlarınla neler konuştun? Öğle yemeğinde ne yedin?
Adım 4
Okuldan sonraki zamanı hatırla. Eve nasıl geldin, geldikten sonra ne yaptın? Ödev, oyun, dinlenme, akşam yemeği ve uykuya hazırlık gibi olayları sırasıyla aklına getir.
Adım 5
Şimdi bu not aldığın olayları güzel cümlelerle birleştirerek defterine yaz. Olayların akışını sağlamak için “önce”, “sonra”, “daha sonra”, “ardından”, “en sonunda” gibi sihirli kelimeleri kullanabilirsin.
Örnek bir anlatım şöyle olabilir:
Dün sabah saat yedide çalar saatimin sesiyle uyandım. Önce yatağımı toplayıp elimi yüzümü yıkadım. Daha sonra mutfağa gidip annemle birlikte kahvaltı hazırladık ve afiyetle yedik. Okul servisim sekizde geldiği için evden zamanında çıktım. Okuldaki ilk dersimiz Türkçe’ydi ve yeni bir şiir öğrendik. Teneffüste arkadaşlarımla bahçede voleybol oynadık. Okuldan sonra eve gelip biraz dinlendim ve ödevlerimi bitirdim. Akşam ise ailemle birlikte film izledik. En sonunda kitabımı okuyup yatağıma yattım. Çok güzel bir gündü.
İşte bu kadar! Sen de kendi bir gününü bu şekilde sırasıyla ve anlaşılır bir dille yazabilirsin. Unutma, olayları doğru sırada anlatmak, kendini daha iyi ifade etmenin en önemli yollarından biridir.
Harika bir iş çıkaracağına eminim, başarılar dilerim!