Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir ünite sonu değerlendirme etkinliği! “Çevremizde Dinin İzleri” ünitesindeki bilgilerimizi tazelemek için bu soruları birlikte, adım adım çözelim. Hazırsan başlayalım!
1. Soru: İslam dininin mimarimiz üzerinde ne gibi etkileri olmuştur? Örnek veriniz.
Sevgili öğrencim, İslam dini, kültürümüzün her alanında olduğu gibi mimarimizi, yani binalarımızı yapma şeklimizi de derinden etkilemiştir. Bu etkiyi en güzel camilerde, medreselerde, çeşmelerde ve türbelerde görebiliriz.
Peki, ne gibi etkiler bunlar?
- Kubbe ve Minare: Camilerin en belirgin özelliklerindendir. Büyük ve görkemli kubbeler, Allah’ın (c.c.) birliğini ve kuşatıcılığını simgeler. Minareler ise hem ezan okunarak insanları namaza çağırmak için hem de caminin heybetli görünmesi için yapılmıştır. Mesela İstanbul’daki Sultanahmet Camii’nin kubbeleri ve minareleri harika bir örnektir.
- Süslemeler: İslam’da resim ve heykel pek tercih edilmediği için mimaride süsleme sanatı çok gelişmiştir. Duvarlarda ve kubbelerde hat sanatı (güzel yazı) ile yazılmış ayetler, tezhip (yaldızlama) ve geometrik desenler görürüz. Bu süslemeler binalara hem estetik bir güzellik katar hem de manevi bir hava verir.
- Şadırvan ve Avlu: Camilerin girişinde, abdest almak için yapılmış çeşmelere şadırvan denir. Genellikle camilerin bir de avlusu olur. Bu alanlar, insanların bir araya gelip sohbet ettiği sosyal mekanlardır.
Kısacası, İslam mimarisi sadece bir bina yapmak değil, aynı zamanda inancın ve estetiğin birleştiği, insana huzur veren mekanlar oluşturmaktır.
2. Soru: Cami musikisi nedir? Örnek vererek açıklayınız.
Cami musikisi, camilerde yapılan ibadetler sırasında veya ibadetle ilgili olarak özel bir makam ve usulle okunan dini metinlerdir. Yani camide duyduğumuz, kulağımıza hoş gelen o güzel seslerin hepsi aslında cami musikisinin bir parçasıdır. Amaç, ibadetin ruhuna uygun, insanı manevi olarak etkileyen bir atmosfer oluşturmaktır.
Örnek verecek olursak:
- Ezan: Namaz vaktinin geldiğini bildirmek için okunur ve cami musikisinin en bilinen örneğidir.
- Kamet: Farz namazlardan önce, namazın başlayacağını bildirmek için okunur.
- Salâ: Cuma ve bayram namazlarından önce veya bir cenaze haberini duyurmak için okunur.
- Mevlit: Peygamber Efendimizin (s.a.v.) doğumunu anlatan ve özel günlerde okunan şiirlerdir.
- İlahi: Allah’ı (c.c.) övmek ve O’na dua etmek amacıyla yazılmış, bestelenmiş şiirlerdir.
3. Soru: Örf ve âdet ne demektir? Tanımlayınız.
Örf ve âdet, bir toplumda çok uzun zamandır uygulanan ve nesilden nesile aktarılan, toplumun çoğunluğu tarafından kabul görmüş güzel davranışlar ve alışkanlıklardır. Kısacası toplumun yazılı olmayan kuralları gibidir.
- Örf: Toplumun alışkanlık haline getirdiği, genel olarak benimsediği davranışlardır. Örneğin, bayramlarda büyüklerin elini öpmek, misafire ikramda bulunmak birer örftür.
- Âdet: Örflere göre daha dar bir alanda uygulanan ve süreklilik gösteren alışkanlıklardır. Düğün, nişan veya doğum sonrası yapılan törenler âdetlere örnek olabilir.
Dinimiz, toplum için faydalı olan, ahlaka ve inanç esaslarına aykırı olmayan örf ve âdetleri desteklemiştir. Örneğin, komşuluk ilişkileri, hasta ziyareti gibi güzel geleneklerimiz dinimizin de teşvik ettiği davranışlardır.
4. Soru: Hz. Süleyman (a.s.) hakkında kısaca bilgi veriniz.
Hz. Süleyman, hem bir peygamber hem de çok güçlü bir hükümdardır. Babası da kendisi gibi bir peygamber olan Hz. Davut’tur. Kur’an-ı Kerim’de Hz. Süleyman’a pek çok mucize verildiği anlatılır.
Bazı özellikleri şunlardır:
- Çok bilge ve adaletli bir yöneticiydi.
- Allah (c.c.) ona rüzgâra hükmetme, hayvanların dilinden anlama ve cinleri yönetme gibi olağanüstü güçler vermiştir.
- Kudüs’teki Mescid-i Aksâ’yı inşa ettiren peygamber olarak bilinir.
- Onun hayatı, bizlere verilen nimetleri Allah yolunda kullanmayı ve şükretmenin önemini öğretir.
5. Soru: Aşağıdakilerden hangisi, tekke musikisine ait bir tür değildir?
A. İlahi
B. Kaside
C. Ezan
D. Naat
Adım 1: Soruda bizden “tekke musikisine” ait olmayan türü bulmamız isteniyor. Tekke musikisi, tasavvufi düşüncenin merkezleri olan tekkelerde gelişen bir musiki türüdür.
Adım 2: Şıkları inceleyelim. İlahi, kaside ve naat gibi türler Allah (c.c.) ve Peygamber (s.a.v.) sevgisini anlatan, genellikle tekkelerde zikirler sırasında okunan şiirsel metinlerdir. Dolayısıyla bunlar tekke musikisinin bir parçasıdır.
Adım 3: Ezan ise namaz vaktini bildirmek için minarelerden okunan bir çağrıdır ve “cami musikisinin” temel bir unsurudur, tekke musikisine özgü bir tür değildir.
Sonuç: Bu nedenle doğru cevabımız C) Ezan‘dır.
6. Soru: Aşağıdakilerden hangisi, din görevlilerinden biri değildir?
A. Müftü
B. Vaiz
C. İmam
D. Kaymakam
Adım 1: Bu soruda din görevlisi olmayan kişiyi bulacağız.
Adım 2: Şıklara bakalım. Müftü, il veya ilçelerde dini konularda en yetkili kişidir. Vaiz, camilerde vaaz vererek insanları bilgilendirir. İmam, camilerde namaz kıldırır ve dini törenleri yönetir. Bu üçü de din görevlisidir.
Adım 3: Kaymakam ise bir ilçenin en üst düzey mülki idare amiridir, yani devleti temsil eden bir yöneticidir. Dini bir görevi yoktur.
Sonuç: Bu durumda doğru cevap D) Kaymakam‘dır.
7. Soru: Hikmet adı verilen şiirleriyle insanlara İslami ve ahlaki değerleri benimsetmek için çalışan ve şiirleri Divan-ı Hikmet adlı eserde toplanan düşünürümüz kimdir?
A. Ahmet Yesevî
B. Yunus Emre
C. Mevlanâ
D. Hacı Bektaş Veli
Adım 1: Sorudaki anahtar kelimelerimiz “Hikmet” ve “Divan-ı Hikmet”. Bu eser, Türk tasavvuf edebiyatının ilk ve en önemli eserlerinden biridir.
Adım 2: “Divan-ı Hikmet” adlı eseri yazan ve şiirlerine “hikmet” adını veren büyük düşünürümüz Hoca Ahmet Yesevî’dir. O, bu şiirleriyle Anadolu’daki insanlara İslam’ı sade ve anlaşılır bir dille anlatmıştır.
Sonuç: Doğru cevabımız A) Ahmet Yesevî‘dir.
8. Soru: Müslümanları bayram ve cuma namazına çağırmak, kandilleri duyurmak veya bazı yerlerde cenaze için kılınacak namazı dost, akraba ve komşulara haber vermek amacıyla okunan salât-ü selama ne denir?
A. Ezan
B. Kamet
C. Mevlit
D. Salâ
Adım 1: Soruda bize özel durumlar için okunan bir tür salât-ü selam soruluyor. Bu durumlar: Cuma, bayram, kandil ve cenaze ilanı.
Adım 2: Şıkları hatırlayalım. Ezan, beş vakit namaz çağrısıdır. Kamet, farz namaza başlamadan önce okunur. Mevlit, Peygamberimizin doğumunu anlatan bir şiirdir.
Adım 3: Salâ ise tam da soruda anlatılan amaçlar için, yani Cuma namazından önce, cenaze haberini duyurmak veya kandil gecelerini bildirmek için okunan, Peygamberimize (s.a.v.) salat ve selam getiren özel bir çağrıdır.
Sonuç: Bu yüzden doğru cevap D) Salâ‘dır.
9. Soru: Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan bölümleri, verilen ifadelerle doğru bir şekilde tamamlayınız.
Camilerde imamın namaz kıldırdığı, Kâbe yönünü gösteren, duvarda bulunan oyuk, girintili yere ……………………..denir.
Adım 1: Cümledeki boşluğu doldurmak için verilen ipuçlarına bakalım: “imamın namaz kıldırdığı yer”, “Kâbe yönünü gösteren” ve “duvardaki oyuk”.
Adım 2: Verilen kelimelerden bu tanıma uyanı bulalım. Minber, imamın hutbe okuduğu merdivenli yerdir. Vaaz kürsüsü, vaizin vaaz verdiği yerdir. Hutbe, Cuma ve bayram namazlarında okunan konuşmadır.
Adım 3: Tanıma tam olarak uyan kelime mihrap‘tır. Mihrap, caminin kıble duvarında bulunan ve imamın cemaatin önünde durarak namaz kıldırdığı, genellikle oyuk şeklindeki bölümdür.
Sonuç: Boşluğa gelmesi gereken doğru ifade mihrap‘tır.
Cümlenin tamamlanmış hali: Camilerde imamın namaz kıldırdığı, Kâbe yönünü gösteren, duvarda bulunan oyuk, girintili yere mihrap denir.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Harika bir iş çıkardın! Unutma, anlamadığın bir yer olursa tekrar sormaktan çekinme. Başarılar dilerim