Merhaba sevgili öğrenciler, ben sizin öğretmeniniz. Bugün kitabımızdaki bazı etkinlikleri ve soruları birlikte çözeceğiz. Görseldeki soruları dikkatlice inceledim. Gelin şimdi adım adım bu soruların cevaplarına bakalım ve konuları daha iyi anlayalım.
Etkinlik Sorusu:
Yunus Emre’nin aşağıdaki dörtlüklerinde hangi mesajlar verilmektedir? Arkadaşlarınızla konuşup bunları belirleyiniz.
Söz ola kese savaşı,
Söz ola kestire başı,
Söz ola ağulu aşı,
Bal ile yağ ede bir söz.Kişi bile sözün demini,
Demeye sözün kemini,
Bu cihan cehennemini,
Uçmağ ede bir söz.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu harika şiirde Yunus Emre bize sözün, yani konuştuklarımızın ne kadar güçlü ve önemli olduğunu anlatıyor. Gelin mısra mısra ne demek istediğine bakalım.
Adım 1: İlk Dörtlüğü Anlayalım
Yunus Emre ilk dörtlükte sözün iki zıt etkisinden bahsediyor: hem yapıcı hem de yıkıcı olabilir.
- “Söz ola kese savaşı,” derken, güzel ve akıllıca söylenmiş bir sözün savaşları bile durdurabileceğini, barışı sağlayabileceğini anlatıyor.
- “Söz ola kestire başı,” derken ise, kötü, düşüncesizce veya iftira dolu bir sözün bir insanın hayatına mal olabileceğini, çok büyük zararlar verebileceğini vurguluyor.
- “Söz ola ağulu aşı, / Bal ile yağ ede bir söz.” mısralarında ise, acı ve zehir gibi kötü bir durumu (ağulu aş), tatlı ve güzel bir sözün nasıl bal ve yağ gibi lezzetli ve değerli bir hale getirebileceğini söylüyor. Yani, güzel sözler en kötü durumları bile güzelleştirebilir.
Adım 2: İkinci Dörtlüğü Anlayalım
İkinci dörtlükte ise sözü nasıl kullanmamız gerektiği hakkında bize öğüt veriyor.
- “Kişi bile sözün demini, / Demeye sözün kemini,” derken, insanın ne zaman konuşacağını, sözün zamanını ve ayarını (demini) iyi bilmesi gerektiğini ve asla kötü (kem) söz söylememesi gerektiğini öğütlüyor. Yani, “önce düşün, sonra söyle” diyor.
- “Bu cihan cehennemini, / Uçmağ ede bir söz.” mısralarıyla da, bazen cehennem gibi zor ve sıkıntılı olabilen bu dünyayı (cihanı), içten söylenmiş tek bir güzel sözün cennete (uçmağ) çevirebileceğini anlatıyor.
Adım 3: Ana Mesajı Çıkaralım
Kısacası, Yunus Emre bu şiirinde bizlere şu mesajları veriyor:
- Söz çok güçlü bir silahtır; hem iyilik hem de kötülük için kullanılabilir.
- Ağzımızdan çıkan kelimelere çok dikkat etmeliyiz.
- Güzel ve yapıcı sözler söyleyerek dünyayı daha yaşanılır bir yer haline getirebiliriz.
- Konuşmadan önce düşünmeli, doğru zamanda doğru sözü söylemeliyiz.
Düşünelim-Hazırlanalım Sorusu:
“Helal kazanç”, “helal lokma” ifadeleri ne anlama gelir?
Çözüm:
Çocuklar, bu iki ifade dinimizde ve kültürümüzde çok önemli bir yere sahiptir. Gelin ne anlama geldiklerini birlikte öğrenelim.
Adım 1: “Helal” Kelimesini Hatırlayalım
Öncelikle “helal” kelimesinin anlamını hatırlayalım. Helal, dinimize göre yapılması, yenilmesi, içilmesi veya kullanılması yasak olmayan, serbest olan şeyler demektir. Tıpkı bir oyunda izin verilen kurallar gibi düşünebilirsiniz. Zıttı ise “haram” yani yasaklanmış olandır.
Adım 2: “Helal Kazanç” Ne Demektir?
Kazanç, bir iş yaparak elde ettiğimiz para veya maldır. “Helal kazanç” ise, bu parayı dinimizin yasaklamadığı, doğru ve dürüst yollarla kazanmak demektir. Yani;
- Alın teriyle, emek vererek çalışmak.
- Ticaret yaparken kimseyi kandırmamak.
- Hırsızlık, kumar, rüşvet, faiz gibi haram yollara başvurmamak.
Kısacası, başkasının hakkını yemeden, yalan söylemeden, hile yapmadan kazandığımız her kuruş helal kazançtır.
Adım 3: “Helal Lokma” Ne Demektir?
Lokma, yediğimiz bir parça yemektir. “Helal lokma” ise iki anlama gelir:
- Yediğimiz yiyeceğin kendisinin dinen helal olması. (Örneğin, domuz eti gibi haram bir yiyecek olmaması.)
- Daha da önemlisi, o yiyeceği satın aldığımız paranın “helal kazanç” ile elde edilmiş olması.
Yani, bir insan çaldığı parayla en helal yiyecek olan ekmeği bile alsa, o ekmek onun için “helal lokma” olmaz. Çünkü o lokmanın parası haram bir yoldan gelmiştir.
Sonuç olarak, bu iki ifade birbiriyle doğrudan bağlantılıdır. Helal lokma yiyebilmek için önce helal kazanç elde etmek gerekir. Bu, dürüst, ahlaklı ve adaletli bir yaşam sürmenin temel kurallarından biridir.