5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 73
Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle birlikte harika bir coğrafya ve sosyal bilgiler konusu üzerinde duracağız. Önümüzdeki haritaları birer dedektif gibi inceleyip, yaşadığımız yerdeki doğal afet risklerini ve bu afetlere sebep olan doğa olaylarını keşfedeceğiz. Hazırsanız, hemen başlayalım!
Soru 2: Verilen haritalara göre yaşadığınız ilde görülme riski fazla olan afetler nelerdir? Bu afetlerin ortaya çıkmasında etkili olan doğa olayları nelerdir?
Bu soru aslında hepimizin yaşadığı şehre göre farklı cevaplar vereceği kişisel bir soru. Ben de size bu soruyu nasıl cevaplayabileceğinizi göstermek için Türkiye’nin farklı bölgelerinden birkaç örnek şehir seçtim. Hadi bu şehirleri birlikte inceleyelim ve kendi şehriniz için nasıl yorum yapabileceğinizi öğrenelim.
Unutmayın, haritaları okurken renklerin ne anlama geldiğini gösteren “Açıklamalar” veya “Lejant” dediğimiz kısımlara çok dikkat etmeliyiz.
Haydi ilk örneğimizle başlayalım! Mesela Malatya’da yaşayan bir arkadaşımız bu soruyu nasıl cevaplardı?
Örnek 1: Malatya’da yaşayan bir öğrenci için cevap
Adım 1: Haritalarda Malatya’yı Bulalım ve İnceleyelim
İlk olarak Türkiye Deprem Haritası‘na bakıyoruz. Haritada Malatya’yı bulduğumuzda, renginin koyu kırmızı olduğunu görüyoruz. Açıklamalar kısmına baktığımızda bu rengin “Yüksek Tehlike” anlamına geldiğini anlıyoruz.
Şimdi de Türkiye Çölleşme Hassasiyet Haritası‘na bakalım. Burada Malatya’nın rengi turuncu ve kırmızıya yakın tonlarda. Bu da yine açıklamalar kısmına göre “Yüksek Çölleşme Riski” demek.
Adım 2: Riskli Afetleri Belirleyelim
Haritalara göre Malatya’da görülme riski yüksek olan afetler şunlardır:
- Deprem
- Çölleşme
Adım 3: Bu Afetlere Neden Olan Doğa Olaylarını Açıklayalım
Peki, bu afetler neden oluyor?
- Deprem: Dünyamızın dış kabuğu, yapboz parçaları gibi olan ve “levha” adını verdiğimiz devasa kaya parçalarından oluşur. Bu levhalar sürekli hareket halindedir. Malatya, Doğu Anadolu Fay Hattı denilen büyük bir levha sınırının üzerinde yer alıyor. Bu levhalar hareket ederken birbirine takılıp sıkışır ve aniden boşalan enerjiyle yeryüzünü sallar. İşte bu sarsıntıya deprem diyoruz. Yani Malatya’daki yüksek deprem riskinin sebebi, yer kabuğunun hareketleri (levha tektoniği) ve şehrin büyük bir fay hattı üzerinde olmasıdır.
- Çölleşme: Çölleşme, verimli toprakların zamanla kuraklaşarak verimsizleşmesi ve çöl gibi olmasıdır. Bunun en önemli doğal sebebi ise iklim değişikliği ve buna bağlı olarak yaşanan şiddetli kuraklıktır. Yağışların azalması ve sıcaklıkların artması toprağın nemini kaybetmesine neden olur. Bu da bitki örtüsünü yok eder ve toprağı savunmasız bırakarak çölleşmeye yol açar.
Şimdi de bambaşka bir bölgeye gidelim. Mesela Konya’da yaşayan bir arkadaşımız ne cevap verirdi?
Örnek 2: Konya’da yaşayan bir öğrenci için cevap
Adım 1: Haritalarda Konya’yı Bulalım ve İnceleyelim
Türkiye Deprem Haritası‘nda Konya’yı bulduğumuzda renginin daha çok sarı olduğunu görüyoruz. Bu da tehlikenin Malatya’ya göre daha “Düşük” olduğunu gösteriyor. Ancak yine de Türkiye’nin genelinin deprem bölgesi olduğunu unutmamalıyız.
Türkiye Çölleşme Hassasiyet Haritası‘na baktığımızda ise Konya ve çevresinin kıpkırmızı olduğunu fark ediyoruz. Bu da bölgede “Yüksek Çölleşme Riski” olduğu anlamına geliyor.
Adım 2: Riskli Afetleri Belirleyelim
Haritalara göre Konya’da görülme riski en yüksek olan afet:
- Çölleşme
Adım 3: Bu Afete Neden Olan Doğa Olaylarını Açıklayalım
- Çölleşme: Konya Ovası, Türkiye’nin en az yağış alan yerlerinden biridir. Doğal olarak kurak ve yarı kurak bir iklime sahiptir. Bu durum, yani yağış azlığı ve buharlaşmanın fazla olması, bölgeyi çölleşmeye karşı çok hassas yapar. Son yıllarda etkisini daha da artıran küresel iklim değişikliği de bu süreci hızlandırıyor. Yani Konya’daki çölleşme riskinin temelindeki doğa olayı, bölgenin iklim yapısı ve yaşanan kuraklıktır.
Son olarak da kalabalık şehrimiz İstanbul’a bakalım.
Örnek 3: İstanbul’da yaşayan bir öğrenci için cevap
Adım 1: Haritalarda İstanbul’u Bulalım ve İnceleyelim
Türkiye Deprem Haritası‘nda İstanbul’un koyu kırmızı renkte olduğunu görüyoruz. Yani “Yüksek Tehlike” altında.
Türkiye Çölleşme Hassasiyet Haritası‘nda ise İstanbul’un yeşil renkte olduğunu görüyoruz. Bu da “Düşük Çölleşme Riski” anlamına geliyor.
Adım 2: Riskli Afetleri Belirleyelim
Haritalara göre İstanbul’da görülme riski en yüksek olan afet:
- Deprem
Adım 3: Bu Afete Neden Olan Doğa Olaylarını Açıklayalım
- Deprem: Tıpkı Malatya gibi İstanbul da çok önemli ve aktif bir fay hattına çok yakındır: Kuzey Anadolu Fay Hattı. Bu fay hattı, Marmara Denizi’nin içinden geçer. Yer kabuğunu oluşturan levhaların sürekli hareketi, bu fay hattında büyük bir enerji birikmesine neden olur. Bu enerjinin aniden boşalmasıyla da büyük depremler meydana gelebilir. Bu yüzden İstanbul, Türkiye’nin deprem riski en yüksek şehirlerinden biridir.
Sevgili arkadaşlar, gördüğünüz gibi Türkiye’nin farklı yerlerinde farklı afet riskleri bulunuyor. Şimdi sıra sizde! Siz de bu haritalara bakarak kendi yaşadığınız şehri bulun ve yukarıdaki adımları izleyerek soruyu cevaplayın. Böylece hem yaşadığınız yeri daha iyi tanımış hem de olası afetlere karşı daha bilinçli olmuş olursunuz.