Merhaba sevgili öğrencim,
Gönderdiğin görseldeki Sosyal Bilimler sorularını senin için bir öğretmen gözüyle inceledim. Hadi gel, bu soruları birlikte adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözelim. Takıldığın bir yer olursa hiç çekinme, tekrar sorabilirsin.
Soru 5:I. Maturidilik, II. Eş’arilik, III. Kadirilik, IV. Malikilik. Yukarıdakilerden hangileri inançla ilgili yorumlardandır?
- A) I, III
- B) III, IV
- C) I, III, IV
- D) I, II
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda bizden “inançla ilgili” yorumları, yani itikadi mezhepleri bulmamız isteniyor. İslam düşüncesinde yorumlar genellikle üç ana başlıkta toplanır: İnanç (itikat), ibadet ve hukuk (fıkıh) ve ahlak (tasavvuf).
Adım 2: Şimdi öncülleri tek tek inceleyelim:
- I. Maturidilik: İmam Maturidi’nin görüşleri etrafında şekillenmiş, inanç esaslarını konu alan bir itikadi mezheptir. Yani bu, listemizde olmalı.
- II. Eş’arilik: İmam Eş’ari’nin görüşleri etrafında şekillenmiş, yine inanç konularını ele alan bir itikadi mezheptir. Bu da listemizde olmalı.
- III. Kadirilik: Abdülkadir Geylani tarafından kurulan, daha çok ahlakı güzelleştirmeyi amaçlayan tasavvufi bir yorumdur. İnançla değil, ahlak ve maneviyatla ilgilidir.
- IV. Malikilik: İmam Malik’in görüşlerine dayanan, ibadetler ve sosyal hayatla ilgili kuralları belirleyen fıkhi bir mezheptir. Yani inançla değil, uygulamalarla ilgilidir.
Adım 3: Bu bilgilere göre inançla ilgili olanlar Maturidilik ve Eş’arilik‘tir. Yani I ve II. şıklar doğrudur.
Doğru Cevap: D) I, II
Soru 6:İnsanın kötü davranışları terk edip güzel huylar edinmesini, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) edep ve ahlakını davranış hâline getirmesini amaçlayan düşünce biçimine ve hayat tarzına ne ad verilir?
- A) Fıkıh
- B) İtikat
- C) Mezhep
- D) Tasavvuf
Çözüm:
Adım 1: Sorunun kökünde bize bir tanım veriliyor. Bu tanımın hangi kavrama ait olduğunu bulmalıyız. Tanımın anahtar kelimeleri: kötü davranışları terk etmek, güzel huylar edinmek, Hz. Muhammed’in ahlakı, düşünce biçimi ve hayat tarzı.
Adım 2: Şıkları inceleyelim:
- Fıkıh: İslam hukuku demektir, ibadetlerin ve günlük yaşamdaki kuralların nasıl olacağını inceler.
- İtikat: İnanç esasları demektir, Allah’a, meleklere, kitaplara imanın nasıl olması gerektiğini inceler.
- Mezhep: Genel bir ifadedir, bir dinin farklı yorumlarına verilen isimdir.
- Tasavvuf: İslam’ın ahlaki ve manevi boyutudur. Amacı, kalbi kötü duygulardan arındırmak, nefsi terbiye etmek ve güzel ahlak sahibi olmaktır. Sorudaki tanım tam olarak Tasavvuf’u anlatıyor.
Doğru Cevap: D) Tasavvuf
Soru 7:Alevilik-Bektaşilik kültüründe cem sırasında yerine getirilmesi gereken bazı görevler vardır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Alevilik-Bektaşilikte cem törenini yönetmekle görevlidir?
- A) Bekçi
- B) Dede
- C) Musahip
- D) Saka
Çözüm:
Adım 1: Soruda Alevilik-Bektaşilikteki “cem törenini yöneten” kişi soruluyor. Cem, Alevi-Bektaşi inancının en önemli toplu ibadetidir.
Adım 2: Bu töreni yöneten, yol gösteren, manevi önder olan kişiye Dede adı verilir. Diğer şıklar ise cemdeki başka görevlilerdir. Örneğin saka su dağıtır, bekçi düzeni sağlar. Musahip ise yol kardeşidir.
Doğru Cevap: B) Dede
Soru 8:Aşağıdaki kavramlardan hangisi Alevilik-Bektaşilik kültüründe yol kardeşliği anlamına gelir?
- A) Gülbank
- B) Musahiplik
- C) Razılık
- D) Semah
Çözüm:
Adım 1: Bu soruda “yol kardeşliği” kavramının Alevilik-Bektaşilikteki karşılığını bulmamız gerekiyor.
Adım 2: Şıklara bakalım:
- Gülbank: Genellikle toplu halde yapılan bir duadır.
- Musahiplik: İki ailenin Dede huzurunda birbirlerine hayat boyu yol kardeşi olacaklarına dair söz vermesidir. Bu, tam olarak soruda istenen “yol kardeşliği” kavramıdır.
- Razılık: Cem’e katılanların birbirlerinden ve Dede’den razı olmaları, helallik istemeleridir.
- Semah: Cem sırasında müzik eşliğinde yapılan, manevi anlamlar içeren bir tür ritüel danstır.
Doğru Cevap: B) Musahiplik
C. Aşağıda verilen bilgilerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına ise “Y” yazınız.
Çözüm:
Hadi cümleleri tek tek değerlendirelim ve doğru mu yanlış mı karar verelim.
- ( D ) Alevilik-Bektaşiliğin oluşumunda, Hacı Bektaş Veli’nin görüşleri etkili olmuştur.
Açıklama: Bu kesinlikle doğru. Hacı Bektaş Veli, bu inanç sisteminin kurucusu ve en önemli ismidir.- ( D ) Maturidilik, İmam Âzam Ebu Hanife’nin görüşleri doğrultusunda ortaya çıkmış bir mezheptir.
Açıklama: Bu bilgi de doğru. İmam Maturidi, Ebu Hanife’nin inançla ilgili görüşlerini sistemli hale getirmiştir.- ( D ) Alevilik-Bektaşilikte musahiplik, muhacir-ensar kardeşliğine dayandırılır.
Açıklama: Bu da doğru bir bilgidir. Musahiplik, Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç eden Müslümanlar (Muhacir) ile Medineli Müslümanlar (Ensar) arasında kurduğu kardeşlik bağından ilham alır.- ( Y ) Gülbank, Nakşibendilikle ilgili bir kavramdır.
Açıklama: Bu bilgi yanlış. Gülbank, Alevi-Bektaşi kültüründe ve Mevlevilikte yer alan bir dua türüdür. Nakşibendilikle doğrudan bir ilgisi yoktur.- ( D ) Tasavvuf, insanı ahlaken yüceltmeyi, nefsi kötülüklerden arındırmayı ve insana erdemli davranışlar kazandırmayı amaçlayan bir ilim dalıdır.
Açıklama: Bu tanım, 6. soruda da gördüğümüz gibi, tasavvufun en temel tanımıdır. Yani doğru.- ( Y ) Yeseviliğin kurucusu, Mevlana’dır.
Açıklama: Bu yanlış. Yeseviliğin kurucusu Hoca Ahmet Yesevi’dir. Mevlana ise Mevleviliğin kurucusudur.- ( D ) Cemin yapıldığı yere cemevi denir.
Açıklama: Bu da çok net ve doğru bir bilgidir. Alevi-Bektaşi inancında toplu ibadetin yapıldığı mekâna cemevi denir.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Başarılar dilerim!