Fransız İhtilali'nin Avrupa'da yarattığı milliyetçilik, laiklik ve ulus-devlet gibi kavramlar, kısa sürede Osmanlı İmparatorluğu'na da çeşitli kanallardan nüfuz etmiştir. Osmanlı yönetimi, bu yeni fikir akımlarına karşı hem merkeziyetçi yapısını güçlendirme ve modernleşme çabası içine girmiş hem de bu fikirlerin etkisiyle ortaya çıkan ayrılıkçı hareketlerle mücadele etmek zorunda kalmıştır.

Yukarıdaki durumun Osmanlı İmparatorluğu üzerindeki en karmaşık ve çelişkili etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Batı tarzı eğitim kurumlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, geleneksel medrese eğitiminin tamamen terk edilmesi ve ulemanın siyasi gücünü kaybetmesi.

B) Tanzimat Fermanı ile tüm vatandaşlara eşit haklar tanınarak azınlık isyanlarının önüne geçilmeye çalışılırken, aynı zamanda bu hakların etnik kimlikleri pekiştirerek milliyetçi talepleri güçlendirmesi.

C) Osmanlı aydınlarının Batı düşüncesine yönelmesiyle, geleneksel Osmanlıcılık ideolojisinin yerini tamamen Türkçülük ve İslamcılık gibi akımlara bırakması.

D) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ve modern ordunun kurulmasıyla askerî alanda Avrupa'nın üstünlüğünün kabul edilmesi, ancak bu değişimin eyaletlerdeki yerel otoritelerin güçlenmesine yol açması.

E) Kapitülasyonların yaygınlaşmasıyla ekonomik bağımsızlığın kaybedilmesi ve dış borçların artması sonucu, Osmanlı ekonomisinin tamamen Batılı devletlerin kontrolüne girmesi.