Cevap:
C
Açıklama:
Sevgili LGS öğrencisi, bu soru kader, irade ve tevekkül gibi önemli İslam inanç konularını doğru anlamamızı istiyor. Şimdi adım adım soruyu ve şıkları inceleyerek doğru cevabı bulalım:
Senaryo Ne Anlatıyor?
Çiftçi tarlası için elinden gelen her şeyi yapmış (sürmüş, ekmiş, sulamış, korumuş). Yani üzerine düşen tüm sorumlulukları yerine getirmiş. Bu, İslam'daki "cüzi irade" (insanın sınırlı seçme ve yapma özgürlüğü) kavramına karşılık gelir.
Ancak beklenmedik bir dolu felaketi olmuş ve mahsulü zarar görmüş. Bu da Allah'ın mutlak ve sınırsız iradesi olan "külli irade"nin bir sonucudur. İnsan ne kadar önlem alırsa alsın, Allah'ın dilemesi olmadan hiçbir şey gerçekleşmez.
Ancak beklenmedik bir dolu felaketi olmuş ve mahsulü zarar görmüş. Bu da Allah'ın mutlak ve sınırsız iradesi olan "külli irade"nin bir sonucudur. İnsan ne kadar önlem alırsa alsın, Allah'ın dilemesi olmadan hiçbir şey gerçekleşmez.
Çiftçinin iki farklı düşüncesi var:
1. "Ben elimden geleni yaptım, gerisi Allah'a kalmış.": İşte bu, doğru tevekkül anlayışıdır. Yani önce tüm çabayı göstermek, sonra sonucunu Allah'a bırakmak.
2. "Bu benim kaderimde varmış, ne yapsam boşaydı.": Bu ise yanlış bir kader anlayışı ve ümitsizliktir. Bu düşünce, insanın çabasının boşuna olduğunu, kaderin her şeyi önceden ve değiştirilemez bir şekilde belirlediğini varsayar. Bu, İslam'ın teşvik ettiği çalışma ve gayret ruhuna aykırıdır.
Soru bizden bu iki düşünce arasındaki temel farkı ve doğru tevekkülün özünü en kapsamlı şekilde açıklayan şıkkı bulmamızı istiyor.
Şıkları İnceleyelim:
- A) İnsanın kaderinin değişmez olduğu ve her sonucun önceden belirlendiği inancının, çalışma ve gayretin önemini vurgulayan ayetlerle çelişmemesi gerektiği.
- Bu şık genel olarak doğru bir ifade olsa da, çiftçinin yaşadığı çelişkiyi ve doğru tevekkülün özünü tam olarak açıklamıyor. Sadece bir prensipten bahsediyor. Çiftçinin "ne yapsam boşaydı" düşüncesini yeterince karşılamıyor.
- B) Tevekkülün, yalnızca ilahi takdire boyun eğmek değil, aynı zamanda insanın üzerine düşen tüm sorumlulukları yerine getirdikten sonra Allah'a güvenmek olduğu ve bu sürecin kişiye sorumluluktan kaçma hakkı tanımadığı.
- Bu şık doğru tevekkülün çok güzel bir tanımını yapıyor. Çiftçinin ilk düşüncesini ("elimden geleni yaptım, gerisi Allah'a kalmış") çok iyi açıklıyor. Ancak "ne yapsam boşaydı" düşüncesinin neden yanlış olduğunu, yani kaderle ilgili yanlış anlayışı tam olarak açıklayan temel prensibi vermiyor.
- C) Külli iradenin, cüzi iradeyi tamamen pasifleştirmeyip aksine, insanın seçimleri ve çabalarıyla kendi kaderine yön verme imkânı sunduğu, ancak nihai sonucun yine Allah'ın mutlak takdirine bağlı olduğu ve bu durumun, sorumluluk bilinciyle hareket etmeyi gerektirdiği.
- İşte bu şık, sorudaki tüm unsurları en kapsamlı şekilde açıklıyor:
- Külli irade (Allah'ın sınırsız iradesi) ve cüzi irade (insanın sınırlı iradesi) arasındaki ilişkiyi anlatıyor.
- İnsanın cüzi iradesiyle çaba göstermesinin (tarlayı sürmek, tohum ekmek gibi) kendi kaderine yön verme imkânı olduğunu belirtiyor. Bu, çiftçinin "ne yapsam boşaydı" düşüncesinin yanlışlığını ortaya koyuyor. Çünkü insan boş durmamalı, çaba göstermelidir.
- Nihai sonucun Allah'ın mutlak takdirine bağlı olduğunu söyleyerek, dolu felaketi gibi beklenmedik durumların da külli iradeyle olduğunu ve insanın çabasına rağmen farklı bir sonucun ortaya çıkabileceğini açıklıyor. Bu da çiftçinin "gerisi Allah'a kalmış" düşüncesini destekliyor.
- Son olarak sorumluluk bilinciyle hareket etmeyi gerektirdiğini vurgulayarak, tevekkülün tembellik olmadığını, aksine aktif bir çaba gerektirdiğini belirtiyor.
- Bu şık, hem doğru tevekkülün özünü (çaba + Allah'a güven) hem de kaderle ilgili yanlış anlayışın neden yanlış olduğunu (cüzi iradenin yok sayılması) en temel İslami prensiplerle açıklıyor.
- Külli irade (Allah'ın sınırsız iradesi) ve cüzi irade (insanın sınırlı iradesi) arasındaki ilişkiyi anlatıyor.
- İnsanın cüzi iradesiyle çaba göstermesinin (tarlayı sürmek, tohum ekmek gibi) kendi kaderine yön verme imkânı olduğunu belirtiyor. Bu, çiftçinin "ne yapsam boşaydı" düşüncesinin yanlışlığını ortaya koyuyor. Çünkü insan boş durmamalı, çaba göstermelidir.
- Nihai sonucun Allah'ın mutlak takdirine bağlı olduğunu söyleyerek, dolu felaketi gibi beklenmedik durumların da külli iradeyle olduğunu ve insanın çabasına rağmen farklı bir sonucun ortaya çıkabileceğini açıklıyor. Bu da çiftçinin "gerisi Allah'a kalmış" düşüncesini destekliyor.
- Son olarak sorumluluk bilinciyle hareket etmeyi gerektirdiğini vurgulayarak, tevekkülün tembellik olmadığını, aksine aktif bir çaba gerektirdiğini belirtiyor.
- Bu şık, hem doğru tevekkülün özünü (çaba + Allah'a güven) hem de kaderle ilgili yanlış anlayışın neden yanlış olduğunu (cüzi iradenin yok sayılması) en temel İslami prensiplerle açıklıyor.
- D) Başarı ve başarısızlığın, tamamen insanın iradesiyle şekillendiği, Allah'ın takdirinin ise yalnızca bu iradeye bir zemin hazırladığı ve sonucun müdahaleye açık olduğu.
- Bu şık, İslami anlayışa göre yanlıştır. Başarı ve başarısızlık sadece insanın iradesiyle şekillenmez. Allah'ın külli iradesi ve takdiri de sonuç üzerinde etkilidir. Çiftçinin dolu felaketi, insanın tüm çabasına rağmen sonucun her zaman insanın istediği gibi olmayabileceğini gösterir.
Sonuç:
C şıkkı, külli ve cüzi irade kavramlarını kullanarak, insanın sorumluluğunu, çabasının önemini ve nihai sonucun Allah'a ait olduğunu en kapsamlı ve doğru şekilde ifade ediyor. Bu, hem doğru tevekkülün özüdür hem de çiftçinin yaşadığı iki farklı düşünce arasındaki temel İslami anlayış farkını en iyi açıklayan cevaptır.