“Osmanlı Devleti’nde tımar sistemi sayesinde devlet, toprak gelirlerini doğrudan hazineye almak yerine sipahilere bırakmış; buna karşılık sipahiler de hem bölgenin güvenliğini sağlamış hem de savaş zamanında asker yetiştirmiştir. Bu sistem, devletin hem ekonomik hem de askerî yükünü hafifletmiştir. Ancak zamanla sistemin bozulması, üretimin azalmasına ve askerî gücün zayıflamasına neden olmuştur.”

Soru: Bu paragraftan hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

A) Tımar sistemi devletin asker yetiştirme yükünü azaltmıştır.

B) Tımar sistemi ekonomik ve askerî alanlarda fayda sağlamıştır.

C) Tımar sisteminin bozulması sadece ekonomik sorunlara yol açmıştır.

D) Sipahiler bulundukları bölgede güvenliği sağlamıştır.

Adım 1: Soruyu ve Metni Anlama

Öncelikle bize verilen metni ve soruyu çok iyi anlamamız gerekiyor.

- Metin Ne Anlatıyor? Metin, tımar sisteminin ne olduğunu, devlete ve sipahilere ne gibi faydalar sağladığını (ekonomik yükü hafifletme, asker yetiştirme, güvenlik sağlama) ve zamanla bozulduğunda ne gibi sorunlara yol açtığını (üretim azalması, askerî gücün zayıflaması) anlatıyor.

- Soru Ne İstiyor? Soru bizden, bu metinden yola çıkarak ulaşılamayacak yargıyı bulmamızı istiyor. Yani metinde yazmayan veya metinde yazanların tam tersi olan bir ifadeyi arıyoruz.

Adım 2: Seçenekleri Tek Tek Değerlendirme

Şimdi şıklara tek tek bakalım ve her bir şıkkın metinle uyumlu olup olmadığını kontrol edelim:

- A) Tımar sistemi devletin asker yetiştirme yükünü azaltmıştır.

- Metinde ne diyordu? "sipahiler de ... savaş zamanında asker yetiştirmiştir. Bu sistem, devletin hem ekonomik hem de askerî yükünü hafifletmiştir."

- Buradan anlıyoruz ki, sipahiler asker yetiştirdiği için devletin bu konudaki yükü azalmış. Yani bu yargıya ulaşabiliriz.

- B) Tımar sistemi ekonomik ve askerî alanlarda fayda sağlamıştır.

- Metinde ne diyordu? "Bu sistem, devletin hem ekonomik hem de askerî yükünü hafifletmiştir."

- Yükünü hafifletmek demek, devlete fayda sağlamak demektir. Yani bu yargıya da ulaşabiliriz.

- C) Tımar sisteminin bozulması sadece ekonomik sorunlara yol açmıştır.

- Metinde ne diyordu? "Ancak zamanla sistemin bozulması, üretimin azalmasına ve askerî gücün zayıflamasına neden olmuştur."

- Burada "üretimin azalması" ekonomik bir sorun, "askerî gücün zayıflaması" ise askerî bir sorundur. Metin, sistemin bozulmasının hem ekonomik hem de askerî sorunlara yol açtığını açıkça belirtiyor.

- Şıkta ise "sadece ekonomik sorunlara" deniyor. Bu ifade, metindeki bilgiyle çelişiyor. Çünkü metin sadece ekonomik değil, aynı zamanda askerî sorunlara da yol açtığını söylüyor.

- Bu yüzden bu yargıya ulaşamayız. Büyük ihtimalle doğru cevabımız bu.

- D) Sipahiler bulundukları bölgede güvenliği sağlamıştır.

- Metinde ne diyordu? "buna karşılık sipahiler de hem bölgenin güvenliğini sağlamış..."

- Bu cümle, sipahilerin güvenlik görevini yaptığını açıkça belirtiyor. Yani bu yargıya da ulaşabiliriz.

Adım 3: Sonucu Belirleme

Yaptığımız değerlendirmeler sonucunda, C seçeneğindeki yargının metindeki bilgilerle çeliştiğini gördük. Metin, tımar sisteminin bozulmasının hem ekonomik (üretim azalması) hem de askerî (askerî gücün zayıflaması) sorunlara yol açtığını belirtirken, C seçeneği "sadece ekonomik sorunlara" yol açtığını iddia etmektedir. Bu nedenle, metinden hareketle C seçeneğine ulaşılamaz.