Avrupalı devletlerin gerçekleştirdiği Coğrafi Keşifler sonucu ticaret gemileri Akdeniz'den ayrılıp Atlas Okyanusu'na doğru kaydı. Bunun sonucunda Osmanlı Devleti'nin kontrolündeki İpek ve Baharat Yolları önemini, Akdeniz ticareti de canlılığını yitirdi. Osmanlı Devleti'nin gümrük gelirleri büyük ölçüde azaldı. Gümrük gelirlerini artırmak için uygulamaya konulan kapitülasyonlar amacına hizmet edemediği gibi ekonomiye zarar vermeye başladı. Avrupa'da gelişen Sanayi İnkılabı da Osmanlı Devleti'ni olumsuz etkiledi. Sanayileşen Avrupalı devletler ürettikleri ürünleri kapitülasyonlar sayesinde Osmanlı ülkesine kolaylıkla ihraç ettiler. Osmanlı toprakları uluslararası ortak pazara dönüştü. Osmanlı pazarları Avrupa'dan gelen ucuz ürünlerle doldu. İnsanlar, ucuz ithal mallara yönelince malını satamayan yerli esnaf üretimini durdurdu. Böylece Osmanlı sanayisi yavaş yavaş çöktü. Bu ve benzeri nedenlerle ekonomi daha da bozuldu. Devlet bütçesi sürekli açık vermeye başladı. Açığı kapatmak isteyen yöneticiler ya halktan toplanan vergilerin miktarını artırdılar ya da yeni vergiler koydular. Bu durum halkın tepkisine neden oldu. XIX. yüzyılda Avrupalı devletlerden yüksek faizle borç alınarak giderler karşılanmaya çalışıldı. İlk kez Kırım Savaşı sırasında alınan borçlar büyük oranda israf edildi. Devlet, otuz yıl içinde borçlarının faizini dahi ödeyemez hâle gelerek iflas etti. Bunun üzerine alacaklı devletler Osmanlı yönetiminin çağrısıyla bir araya gelerek Düyün-u Umümiye adında uluslararası bir teşkilat kurdular (1881).

Bu bilgilerden aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılamaz?

A) Osmanlı Devleti Avrupalı devletlere olan borcunu ödeyememiştir.
B) Ekonomik sıkıntılar devletin bağımsızlığına zarar vermiştir.
C) Osmanlı Devleti yaşadığı sıkıntıları yönetim değişikliği yaparak çözmüştür.
D) Osmanlı Devleti Avrupa'nın sanayi üretimine ayak uyduramamıştır.

Açıklama

Sevgili 8. sınıf öğrencisi, bu soru Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda yaşadığı ekonomik sorunları ve bu sorunların nedenlerini anlatıyor.

Bizden istenen ise, verilen bu bilgilerden çıkarılamayacak yargıyı bulmamız. Hadi adım adım inceleyelim:

# Adım 1: Soruyu ve Metni Anlama

Öncelikle soruyu iyi okuyup, metinde bize neler anlatıldığını anlamamız gerekiyor. Metin, Osmanlı Devleti'nin ekonomik olarak nasıl zor duruma düştüğünü, bu durumun nedenlerini (Coğrafi Keşifler, Kapitülasyonlar, Sanayi İnkılabı, dış borçlar) ve sonuçlarını (Düyun-u Umumiye'nin kurulması) detaylı bir şekilde açıklıyor. Metnin ana fikri, Osmanlı ekonomisinin çöküşü ve dışa bağımlı hale gelmesidir.

# Adım 2: Şıkları Tek Tek Değerlendirme

Şimdi her bir şıkkı, yukarıdaki metinde anlatılanlarla karşılaştıralım:

- A) Osmanlı Devleti Avrupalı devletlere olan borcunu ödeyememiştir.

- Metinde açıkça "Devlet, otuz yıl içinde borçlarının faizini dahi ödeyemez hâle gelerek iflas etti." ifadesi geçiyor. Bu cümle, Osmanlı'nın borçlarını ödeyemediğini net bir şekilde gösteriyor.

- Bu yargı çıkarılabilir.

- B) Ekonomik sıkıntılar devletin bağımsızlığına zarar vermiştir.

- Metin, Osmanlı'nın borçlarını ödeyememesi üzerine "alacaklı devletler Osmanlı yönetiminin çağrısıyla bir araya gelerek Düyün-u Umümiye adında uluslararası bir teşkilat kurdular (1881)" diyor. Düyun-u Umumiye, yabancı devletlerin Osmanlı'nın bazı gelirlerine (gümrük, tuz, tütün gibi) el koyması anlamına geliyordu. Bu durum, bir devletin kendi ekonomik kaynakları üzerinde söz sahibi olamaması demektir ki, bu da bağımsızlığına büyük bir darbedir.

- Bu yargı çıkarılabilir.

- C) Osmanlı Devleti yaşadığı sıkıntıları yönetim değişikliği yaparak çözmüştür.

- Metin boyunca Osmanlı'nın ekonomik sıkıntılarının nasıl ortaya çıktığı, bu sıkıntıların nasıl derinleştiği ve sonunda Düyun-u Umumiye'nin kurulmasıyla yabancı devletlerin Osmanlı ekonomisine nasıl müdahale ettiği anlatılıyor. Metinde, bu sıkıntıları çözmek için herhangi bir "yönetim değişikliği" yapıldığına veya böyle bir değişikliğin sorunları çözdüğüne dair hiçbir bilgi bulunmuyor. Tam tersine, sorunların giderek büyüdüğü ve devletin iflas ettiği belirtiliyor.

- Bu yargı çıkarılamaz.

- D) Osmanlı Devleti Avrupa'nın sanayi üretimine ayak uyduramamıştır.

- Metinde "Avrupa'da gelişen Sanayi İnkılabı da Osmanlı Devleti'ni olumsuz etkiledi. Sanayileşen Avrupalı devletler ürettikleri ürünleri kapitülasyonlar sayesinde Osmanlı ülkesine kolaylıkla ihraç ettiler... Osmanlı sanayisi yavaş yavaş çöktü." ifadeleri yer alıyor. Bu ifadeler, Osmanlı'nın Avrupa'daki sanayileşmeye ve ucuz ürün rekabetine dayanamadığını, kendi sanayisinin çöktüğünü açıkça gösteriyor. Yani Avrupa'nın sanayi üretimine ayak uyduramamıştır.

- Bu yargı çıkarılabilir.

# Adım 3: Doğru Cevabı Belirleme

Yukarıdaki değerlendirmelerden de anlaşılacağı gibi, A, B ve D şıklarındaki yargılar metindeki bilgilerle uyumludur ve metinden çıkarılabilir. Ancak C şıkkındaki "Osmanlı Devleti yaşadığı sıkıntıları yönetim değişikliği yaparak çözmüştür. " yargısı metinde yer almamaktadır ve hatta metnin genel gidişatıyla çelişmektedir.

Metin, sorunların çözülmediğini, aksine daha da büyüdüğünü ve dış müdahaleye yol açtığını anlatmaktadır.

Bu nedenle, verilen bilgilerden çıkarılamayacak yargı C şıkkıdır.