6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Sevgi Yayınları Sayfa 116

Merhaba sevgili öğrencim. Önündeki fen bilimleri sayfasında, maddenin ısınıp hâl değiştirdiğinde içindeki o minik taneciklere neler olduğunu anlamaya çalışıyoruz. Bu konu maddenin yapısını anlamak için çok önemlidir. Gel, seninle birlikte sayfadaki soruları ve etkinliğin mantığını adım adım inceleyelim.

Soru 1: Hâl değişimine uğramış maddenin hangi özellikleri değişir?

Çözüm ve Açıklama:

Bu soruda bizden, bir madde katıdan sıvıya veya sıvıdan gaza geçtiğinde (yani hâl değiştirdiğinde) nelerin değiştiğini bulmamız isteniyor.

Adım 1: Maddenin tanecikli yapısını hayal edelim. Bir madde hâl değiştirdiğinde kimyasal yapısı (yani ne olduğu) değişmez. Örneğin buz eriyip su olduğunda hâlâ sudur.

Adım 2: Peki ne değişir? Şunlar değişir:

• Tanecikler arası boşluk: Madde ısı alıp katıdan sıvıya ya da gaza geçerken tanecikleri birbirinden uzaklaşır.
• Taneciklerin hareketliliği: Isı alan maddenin tanecikleri daha hızlı hareket etmeye başlar.
• Maddenin hacmi: Genellikle (su hariç) maddeler erirken veya buharlaşırken hacimleri artar.
• Maddenin düzensizliği: Katı hâlde düzenli duran askerler gibi olan tanecikler, gaz hâline geçtikçe rastgele sağa sola koşturan çocuklar gibi düzensizleşir.

Sonuç: Hâl değişiminde maddenin; tanecikleri arasındaki mesafe, taneciklerin hızı (hareketliliği), maddenin hacmi ve düzensizliği değişir.

Soru 2: Bir metal eriyerek sıvı hâle geçtiğinde taneciklerinin hareketlerinde nasıl bir değişim olur?

Çözüm ve Açıklama:

Burada katı bir metalin (örneğin demirin) ısıtılıp sıvı hale gelmesi soruluyor. Fotoğraftaki erimiş demir örneğini düşünelim.

Adım 1: Katı hâldeyken (metal soğukken) tanecikler nasıldır? Tanecikler birbirine çok sıkı tutunmuştur ve sadece oldukları yerde titreşim hareketi yaparlar. Yer değiştiremezler.

Adım 2: Metale ısı verdiğimizde ne olur? Isı bir enerjidir. Bu enerjiyi alan tanecikler yerlerinde duramaz, kıpır kıpır olurlar.

Adım 3: Sıvı hâle geçtiğinde ne olur? Artık tanecikler o kadar enerjik olur ki, sadece titreşmekle kalmazlar; birbirlerinin üzerinden kayarak dönme ve öteleme (yer değiştirme) hareketi de yapmaya başlarlar.

Sonuç: Metal eridiğinde tanecikleri serbest kalır. Sadece titreşim hareketi yaparken, artık dönme ve öteleme hareketi de yaparak daha hızlı ve serbestçe hareket etmeye başlarlar.

Etkinlik Analizi: Tanecikli Model Hazırlayalım

Sayfanın altındaki etkinlikte, saç kurutma makinesi ve strafor köpüklerle bir deney yapılması istenmiş. Bu deneyin sonucunda ne görmemiz gerektiğini sana açıklayayım.

Deneyin Mantığı:

• Strafor köpükler: Maddenin taneciklerini temsil ediyor.
• Saç kurutma makinesi: Isı kaynağını (enerjiyi) temsil ediyor.
• Kutu: Maddenin bulunduğu kabı temsil ediyor.

Gözlem ve Sonuç (Defterine yazman gereken kısım):

Saç kurutma makinesini (ısı kaynağını) düşük ayarda çalıştırdığında, köpükler (tanecikler) sadece oldukları yerde hafifçe kıpırdanır. Bu, maddenin katı hâlini temsil eder.

Makinenin gücünü artırdığında (yani ısıyı/sıcaklığı artırdığında), hava akımı sayesinde köpükler kutunun içinde uçuşmaya, birbirine çarpmaya ve birbirinden uzaklaşmaya başlar. Bu da maddenin sıvı veya gaz hâline geçişini temsil eder.

Özetle: Bu model bize gösterir ki; bir maddeye ısı verdiğimizde, o maddeyi oluşturan taneciklerin enerjisi artar ve tanecikler daha hızlı, daha hareketli ve birbirinden daha uzak hale gelirler.