Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeninizim. Bugün elimize gelen bu harika soruları birlikte inceleyip, adım adım çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım mı?
Gözlemlerimiz sonucunda duran bir cismi hareket ettirebilmek için cisme, hareket ettirmek istediğimiz yönde bir kuvvet uygulamamız gerektiğini söyleyebiliriz. Duran bir topa vurarak ona kuvvet uyguladığımızda top harekete geçer (Görsel 3.2). Hareket hâlindeki bir topa kuvvet uyguladığımızda ise top hızlanabilir, yön değiştirebilir, yavaşlayabilir hatta durabilir. Şimdi kuvvetin cisimler üzerindeki etkilerini inceleyelim.
Kuvvetin Hızlandırıcı Etkisi
Pistın başında durmakta olan uçak havalanabilmek için hızlanma hareketi yapar. Hareket hâlindeki bir cismin hızını artırmak için cismin hareketi yönündeki kuvveti artırmak gerekir.
Görsel 3.3’teki resimlere baktığımızda şunları görüyoruz:
- Market arabasının hızlanması: Market arabasını ittiğimizde, yani hareket yönünde bir kuvvet uyguladığımızda araba hızlanır.
- Bisikletin hızlanması: Bisiklete binen kişi pedallara bastığında, yani hareket yönünde bir kuvvet uyguladığında bisiklet hızlanır.
- Okçunun yayı germesi: Okçu yayı çektiğinde, yani hareket yönünün tersine bir kuvvet uygulayarak yayı germiş olur. Bu kuvvet, okun fırlaması için gerekli enerjiyi sağlar ve okun hızlanmasına yardımcı olur.
Bu örnekler bize kuvvetin bir cismi hızlandırmak için kullanılabileceğini gösteriyor. Kuvveti, cismin hareket ettiği yönde uygularsak cisim hızlanır.
Kuvvetin Yavaşlatıcı Etkisi
Hareket hâlindeki bir cismin hızını azaltmak için cismin hareket yönüne zıt yönde bir kuvvet uygulamak gerekir. Hareket hâlindeki bir otomobilin yavaşlaması için sürücü, frene bastığında otomobile hareketinin tersi yönünde bir kuvvet uygulanır böylece otomobil yavaşlar.
Yani, eğer bir cismin hareketini yavaşlatmak istiyorsak, ona hareket ettiği yönün tam tersine bir kuvvet uygulamalıyız. Tıpkı arabayı durdurmak için frene basmak gibi!
