Merhaba sevgili öğrenciler! Bugün sizlerle Fen Bilimleri dersinde kayaçlar ve madenler arasındaki ilişkiyi konuşacağız. Hazırsanız başlayalım!
B. KAYAC – MADEN İLİŞKİSİ
Kara tabakasında farklı çeşitlerde birçok kayaç bulunur. Bu kayaç türlerinden ekonomik değeri olanlara maden adı verilir. Madenler yer kabuğunun farklı derinliklerinde bulunur. Bu madenler maden ocağı adı verilen tesislerde yer kabuğunun farklı kısımlarından çıkarılır (Görsel 1.3). Çıkarılan madenler diğer kayaçlardan ayrıştırılarak ham madde hâline getirilir. Ham madde hâlindeki madenler fabrikalarda işlenerek bunlardan farklı ürünler elde edilir. Altın, bor, mermer, linyit, bakır, taş kömürü ve gümüş önemli madenlere örnek olarak verilebilir (Görsel 1.4).
Yukarıdaki örneklerin dışında farklı maden türleri biliyor musunuz? Örnekler veriniz.
Bu soru için biraz düşünelim çocuklar. Metinde bize bazı maden örnekleri verilmişti. Altın, bor, mermer, linyit, bakır, taş kömürü ve gümüş… Acaba bunların dışında aklınıza gelen başka madenler var mı? Mesela evlerimizde kullandığımız, eşyalarımızın yapımında yer alan neleri düşünebiliriz? Belki biraz araştırma yaparak veya ailenizle konuşarak farklı madenlere ulaşabilirsiniz. Örneğin, demir, çinko, alüminyum gibi madenler de hayatımızda çok önemli yer tutar.
Madde 1: Maden ocaklarında çıkarılan madenler, ham madde olarak işlenip farklı ürünlere dönüştürülür.
Madde 2: Bu işlem sayesinde, örneğin bakır madeni elektrik kablolarına, demir madeni ise arabalara dönüşebilir.
Madde 3: Yani madenler, sanayinin ve üretiminin temelini oluşturur.
Madenler ham madde olarak neden önemlidir? Arkadaşlarınızla tartışınız.
Bu soruya cevap vermek için öncelikle ham madde ne demek, onu anlamamız gerekiyor. Ham madde, bir ürünün yapımında kullanılan ilk, işlenmemiş malzemedir. Düşünün ki bir kek yapacaksınız. Kekin ham maddeleri un, şeker, yumurta, süt gibi malzemelerdir. İşte madenler de bizim üreteceğimiz birçok şeyin ham maddesidir.
Adım 1: Madenler, doğadan çıkarıldıklarında işlenmemiş haldedirler. Bu yüzden onlara “ham madde” deriz.
Adım 2: Bu ham maddeler, fabrikalarda çeşitli işlemlerden geçirilerek daha kullanışlı ürünlere dönüştürülür.
Adım 3: Örneğin, demir madeni inşaatlarda binaların yapımında, arabaların üretiminde kullanılır. Altın mücevher yapımında kullanılır. Bor madeni ise deterjanlardan camlara kadar pek çok alanda kullanılır.
Adım 4: Eğer madenler olmasaydı, bugün kullandığımız birçok eşyayı ve teknolojik aleti üretemezdik. Bu yüzden madenler, hem ekonomimiz hem de yaşamımız için çok önemlidir.
Yani özetle, madenler; sanayinin çarklarını döndüren, hayatımızı kolaylaştıran ve pek çok ürünün temelini oluşturan değerli kaynaklardır.