4. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Pasifik Yayınları Sayfa 143

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle “Isıtalım – Soğutalım” etkinliği üzerinden sıcaklık ve ısı arasındaki ilişkiyi daha yakından inceleyeceğiz. Hazırsanız başlayalım!

İşte size bu konuyla ilgili ilk sorumuz:

Soru 1: Görseldeki deneyde, beherdeki sıcak su, ısıtılmayan beherdeki suya döküldüğünde ne olur?

Çözüm:

Sevgili çocuklar, bu sorunun cevabını anlamak için öncelikle görsele dikkatlice bakmalıyız. İlk resimde bir beherde sıcak su görüyoruz, bu su ısıtılıyor. İkinci resimde ise bir beherdeki sıcak su, içinde soğuk su bulunan başka bir beherdeki suya yavaşça dökülüyor. Üçüncü resimde ise bu iki su karıştıktan sonraki durumu görüyoruz.

Bilmemiz gereken en önemli şey şudur: Isı her zaman sıcak olan maddeden soğuk olan maddeye doğru akar. Yani, sıcak suyun içindeki hareketli su molekülleri, soğuk suyun içindeki daha yavaş hareketli su moleküllerine enerjilerini aktarır. Bu enerji aktarımı sonucunda sıcak su biraz soğur, soğuk su ise biraz ısınır.

Deneyin açıklaması da bize bunu söylüyor:

“Beherdeki sıcak su, ısıtılmayan beherdeki suya döküldüğünde sıcaklığı fazla olan sudan sıcaklığı az olan suya doğru bir ısı akışı olur. Isı alışverişi her iki suyun son sıcaklıkları eşit olana kadar devam eder.”

Bu ne demek biliyor musunuz? Tıpkı iki farklı seviyedeki suyun birbirine karışınca orta bir seviyeye gelmesi gibi, iki farklı sıcaklıktaki su da birbirine karıştığında, sonunda ikisinin de sıcaklığı aynı olur. Bu duruma “denge sıcaklığı” diyoruz.

Sonuç: Sıcaklığı fazla olan sudan, sıcaklığı az olan suya doğru bir ısı akışı olur ve bu akış, iki suyun sıcaklıkları eşitlenene kadar devam eder.

Şimdi de ikinci deneyimize geçelim ve bu deneyle ilgili sorumuzu inceleyelim:

Soru 2: İkinci görselde, beherdeki sıcak suyun üzerine ısıtılmayan beherdeki su döküldüğünde ne olur?

Çözüm:

Bu soru da aslında ilk soruyla çok benzer bir konuyu ele alıyor. Yine iki farklı sıcaklıktaki suyu karıştırıyoruz. Bu sefer de görsele baktığımızda, bir beherde buharı tüten sıcak suyun olduğunu görüyoruz. Bu sıcak su, içinde ısıtılmayan (yani daha soğuk olan) bir miktar su bulunan başka bir beherdeki suya dökülüyor. Sonuç resminde ise bu iki suyun karıştıktan sonraki hali gösteriliyor.

Burada da ilk deneydeki gibi, ısı her zaman sıcak olan yerden soğuk olan yere doğru hareket eder. Yani, çok sıcak olan suyun enerjisi, daha az sıcak olan suya doğru akacaktır. Bu enerji aktarımı sonucunda hem sıcak su biraz soğuyacak hem de soğuk su biraz ısınacaktır.

Deneyin açıklamasında da şöyle belirtilmiş:

“Beherdeki sıcak suyun üzerine ısıtılmayan beherdeki su döküldüğünde, sıcaklığı fazla olan sudan sıcaklığı az olan suya doğru bir ısı akışı olur. Isı alışverişi her iki suyun son sıcaklıkları eşit olana kadar devam eder.”

Yani, tıpkı ilk deneyde olduğu gibi, burada da ısı transferi gerçekleşir ve iki suyun sıcaklığı ortak bir değere ulaşana kadar bu devam eder.

Sonuç: Sıcaklığı daha fazla olan sudan, sıcaklığı daha az olan suya doğru ısı geçişi olur ve bu durum, iki suyun sıcaklıkları birbirine eşitlenene kadar sürer.

Ve son olarak, bu iki deneyden çıkardığımız genel bir bilgi var. Bu bilgi de bizim için çok önemli:

Soru 3: Görseldeki deneyler bize ne anlatıyor?

Çözüm:

Bu deneyler bize aslında iki temel kavram arasındaki farkı ve ilişkiyi anlatıyor: sıcaklık ve ısı.

Deneylerin sonunda verilen şu cümle çok önemli:

“Sıcaklık ve ısı birbirinden farklı iki kavramdır. Sıcaklık termometre ile ölçtüğümüz bir değerdir. Isı ise sıcaklıkları farklı iki madde arasında alınıp verilen bir enerjidir.”

Yani, bir cismin ne kadar sıcak olduğunu termometre ile ölçeriz, bu sıcaklıktır. Ama iki cisim yan yana geldiğinde, sıcak olan cisimden soğuk olan cisme doğru aktarılan enerjiye ısı deriz.

Bu deneylerde de gördüğümüz gibi, sıcaklıkları farklı iki su birbirine karıştığında, sıcak olan suyun ısı vererek sıcaklığı düşer, soğuk olan su ise ısı alarak sıcaklığı artar. Sonunda ikisinin de sıcaklığı aynı olur.

Sonuç: Deneyler, sıcaklıkları farklı maddelerin birbirine karıştırıldığında, sıcak olanın ısı vererek soğuduğunu, soğuk olanın ise ısı alarak ısındığını ve ısı alışverişi sonucunda sıcaklıklarının eşitlendiğini göstermektedir. Ayrıca, sıcaklık ve ısının farklı kavramlar olduğunu vurgulamaktadır.

Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!